Son Haberler

Bakır Nedir, Nerelerde Kullanılır?

-
Eylül 14, 2022
Bakır Nedir, Nerelerde Kullanılır?

Bakır, dünyada kullanılan en daha önceki metallerden biridir. Yüksek ısı ve elektrik geçirgenliği gibi ehemmiyetli özellikleri bakırı bırakılmaz hale getirmiştir.

Bakır Nedir, Nerelerde Kullanılır?

Bakır, dünyada en çok kullanılan metaller arasında ikinci sırada yer alır. Daha Önceki çağlardan bu yana insanlara fayda sağlayan bakıra olan arz ekonomik ve teknolojik büyümelere bağlı olarak giderek çoğalıyor. Bakır, hemen hemen tam sektörlerde bir biçimde kullanılıyor ve tüketimi binlerce tonluk sayılara erişmiş gidişatta. Yüksek ısı ve elektrik geçirgenliği, korozyona dayanıklılığı ve kolay işlenebilmesi gibi başlıca özellikleri nedeniyle bir hayli mahsulün hammaddesi konumunda.

Ekonomik piyasalar için üretilen bir emtia kalemi olan bakır, bedelli metaller piyasasında harekât gören yatırım taşıtıdır. İnsan, hayvan ve nebatların sıhhati için de ehemmiyetli bir metal olan bakır, bir hayli yiyecekte muhtelif oranlarda bulunur. Geçmişten günümüze el sanatlarından takılara, müzik aletlerinden kaplama malzemelerine kadar bir hayli alanda kullanılan bakırın gelişmiş ülkelerde şahıs başı senelik tüketimi 10 kga kadar yükseldi. Bakır; sanayi, sanayi ve makineler için bırakılmaz bir metal olarak varlığını sürdürüyor.

Bakırın Tarihçesi

Bakır, tarih evveli başka bir deyişle “prehistorik” yarıyıla ait bir metal. MÖ 8000’li hatta 9000’li senelere kadar uzanan bir tarihe sahip. İnsanın kullandığı en daha önceki ve ilk metal olduğu hipotez ediliyor. Taş Devri’nde bıçak ve çekiçlerde; Tunç Devri’nde ise daha gelişmiş objeler ve aletlerin imalinde bakır kullanılmış. Kuzey Irak’taki bir arkeolojik kazıda bulunan bakır kolyenin MÖ 8700’lü senelere ait olduğu tespit edilmiş. MÖ 5000’li senelerde kullanımı artan bakır, MÖ 3700’lü senelerde tunçla beraber bazı objelerde kullanılmış. Çin’deki Şu King Epopeyi’nda da bakırdan bahsedilirken, Anadolu’da Bakır Çağ enkazları bulunmuştur. İran’daki arkeolojik kazılarda MÖ 4500’lü senelere ait bazı eşyalarda hırpalanmış bakır kullanıldığı tespit edilmiş. Mısır’daki arkeolojik kazılarda da MÖ 3600’lü senelere ait takılarda ve ziynet eşyalarından bakır izine tesadüfülmüştür. Daha Önceki Mısır’da ve Romalılarda su taşımak veya depolamak için bakır malzemeler kullanılmış.

Dünyadaki en daha önceki bakır yataklarının Kıbrıs’ta olduğu düşünülüyor. Bu nedenle hemen hemen tam diller bakırın “Cu” simgesini Latince “Aes Cyprium” sözcüğünden almıştır. Bu kelime, Roma yarıyılında bakıra verilen addır aynı zamanda. “Kıbrıs metali” olarak da öğrenilir. Romalıların bakır lüzumunu Kıbrıs’taki bakır yataklarından karşılaması nedeniyle bu ad verilmiş. Zamanla “cuprum” olarak kullanılmış ve bu nedenle sembolü “Cu” olarak tanımlanmış.

Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Amerika Birleşik Devletleri tarihi sikkelerde ve silahlarda bakır ve alaşımlarına tesadüfülmüştür. Anadolu’daki bir hayli arkeolojik kazıda da bakır malzemeler bulunmuştur. Çatalhöyük’teki kazılarda madenden bakır edildiğine dair ispatlar ortaya çıkarılmıştır. Çayönü ve Suber’deki kazılarda da vurma tekniği ile iğne ve kanca gibi bazı malzemeler ile ziynet eşyaları bulunmuştur. Güneydoğu Anadolu’da bulunan 3 adet bakır iğnenin dünyadaki en daha önceki metal eşya olduğu hipotez edilmektedir. Osmanlı İmparatorluğu yarıyılından Cumhuriyet yarıyılına kadar da bakır bir hayli eşyanın ana unsuru olarak kullanılmıştır.

Kimyevi Özellikleri

Bakır, kimyevi simgeyi “Cu” olan bir metal. Atom numarası 29’dur. Erime noktası 1083 iken, 2300 derecede kaynar. Elektrik iletme oranı yüzde 99.95’dir. Gümüşderi sonra elektriği azami oranda ileten metaldir. Isıyı da yüksek oranda iletir ve bu özelliği nedeniyle mutfak eşyalarında kullanılmaktadır. Yumuşaktır, vurulabilir, kolay işlenir. Altın, gümüş, cıva ve platinden etkindir; hidrojenden pasiftir. Rengi, altın gibi natürel olan bir metaldir. Kırmızımsı veya kahverengi renklerinde bulunur. Kübik kristal sistemine sahiptir ve bu nedenle soğuk olarak işlenebilir.

Bakır madenleri; tabiatta genellikle az ölçüde nabit, oksitli, sülfürlü ve kompleks halde bulunur. Hür veya bileşik olarak bulunabilir. Kalkoporit bakır, demir, sülfür minerali ve bornit mineral madenlerinden ergitme, devireme ve elektroliz usulleriyle üretilir. En ehemmiyetli kaynağı kalkoporit mineralleridir. Bakırın oksitli madenleri atakamit, azurit, krizokol, kuprit, malahit, melakonit olarak; sülfürlü madenler ise enargit, bornit, pirit ve tedraedrit olarak adlandırılır. Kayalar, toprak, deniz nebatlarının külleri, deniz mercanları, okyanus balçığı, nehir kumu gibi alanlarda bulunur.

Günümüzde 400’den fazla bakır alaşımı kullanılmaktadır. Pirinç ve bronz alaşımları özellikle takılarda çok yaygın kullanılır. Pirinç, tunç, nikel ve alüminyum alaşımları da madeni paraların yapımında kullanılır. Özellikleri arasında en ehemmiyetlileri; ısı ve elektrik geçirgenliğinin çok yüksek olması, yıpranmaya ve korozyona karşı mukavemetli yapısı ve maddeden çekilebilme ve vurulabilme olarak sayılabilir. Bu nedenle bakır, bir hayli alaşımın yapıtaşı olmuştur. Hidroklorik asit, nitrik asit ve sülfürik asit gibi asidik maddelerle tepkimeye girer.

Bakır oksitlendiğinde sülfat, nitrat ve klorürle muhtelif bileşikler alana getirir. Bu bileşiklerin yemeklere karışması halinde “bakır çalması” ismi verilen zehirlenme olayları görülür. Bu nedenle bakır mutfak eşyaları kalaylanır. Bakırın antiseptik özelliği de vardır. Bazı ten hastalıklarının rehabilitasyonunda kullanılan ilaçlar bakır kapsar.


Hangi Mahsullerde ve Sektörlerde Kullanılır?

Bakır, yüksek ısı ve elektrik geçirgenliği nedeniyle çok seçim edilen bir element. Bu nedenle elektrik yapım ve mesajım malzemelerinde çok sık kullanılır. Elektrik ve internet hatlarında en çok seçim edilen metaller arasındadır. Geçtiğimiz 10-20 sene içinde bakıra seçenek olarak alüminyum, plastik, fiber optik malzemeler kullanılmış; ancak hiçbir malzeme bakırın işlevini bütün anlamıyla yerine getirmemiştir. Bu nedenle her sektörde giderek artan bir arzı var. Metalurji sektörünün gözde metali olan bakır, elektrik yapım ve mesajımı alanlarındaki şirketlerde ehemmiyetli bir metaldir.

Bazı bileşiklerinin kullanım alanları şöyledir:

Bakır-Asetat; mantar öldürücü, tekstil boyaları ve bazı organik tepkinlerde katalizör olarak

Bakır-Arsenat; böcek öldürücü kimyeviler, ahşap koruma mahsulleri

Bakır-Karbonat; boyalar, vernikler, seramik mahsulleri, pigment olarak

Bakır-Klorür; resimcilik, koku giderciler, organik kimyeviler ve petrol mahsullerinde katalizör olarak

Bakır-Oksit; yapay ipek, seramik, renkli sırça, kimyevilerde katalizör olarak

Bakır-Sülfat; Ticari olarak en ehemmiyetli bileşiktir tarımsal ilaçlar, yapay ipek, asalak giderici, boya, ten ve ahşap mahsulleri

Bakır, alaşımları ve bileşiklerinin kullanıldığı değişik sektör ve alanları da şöyle sıralayabiliriz; elektrik, internet, telefon, telgraf kabloları ve telleri, elektrik motorları, dinamolar, şalterler, taşıtlardaki elektrik devreleri, uçak ve gemilerdeki elektrik ve elektronik sistemler, madeni para, muhtelif kaplama ve süslemeler, tekstil mahsulleri, silah, takı ve mücevherler, mutfak eşyaları, armatürler, boru ve çatı malzemeleri, kazanlar, kaynak malzemeleri…

Hangi Ülkelerde Rezervi Vardır?

Dünya bakır rezervi yüzde 90 oranında 7 ülkede bir araya gelmiştir. Bu rezervin takribî yüzde 50’si Amerika kıtasındaki muhtelif bölgelerde bulunur. Değişik rezervin yüzde 20’si ise Afrika kıtasındadır. Bakır rezervi oranları şöyledir; Amerika Birleşik Devletleri % 25, Şili % 20, Rodezya % 15, Rusya % 10, Kongo % 10, Peru % 8, değişik ülkeler % 12.

Türkiye’deki bakır rezervinin toplam dünya rezervine oranı ise yüzde 0,7’dir. Dünyadaki bakır yapımının vasati yüzde 1-2’si Türkiye’de yapılmaktadır. Türkiye’deki toplam bakır rezervi 2,5 milyon ton etrafındadır. Dünyadaki toplam bakır rezervinin ise takribî 310 milyon ton olduğu hipotez edilmektedir.

Türkiye’de sistematik bakır madenciliği 1935 senesinde başladı. Günümüze kadar rezerv tespit edilerek bakır madenciliği yapılan bölgeler şunlardır; Artvin Murgul Anayatak ve Çakmakkaya, Rize Çayeli Madenköy, Elazığ Ergani, Giresun Lahanos ve Kızılkaya, Kastamonu Küre, Trabzon Mübarekler, Giresun Köprübaşı, Batlamadere, Harkoy, Israil, Balıkesir Dursunbey, Denizli Babadağ, Artvin Kuvarshan.