Son Haberler

Aynştaynyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

-
Eylül 11, 2022
Aynştaynyum Nedir? (Özellikleri, İzotopları)

Aynştaynyum, ünlü fizikçi Einstein’ın adını alan bir elementtir. Yüksek oranda radyoaktiftir. Nükleer sınamaların mahsulü olarak Amerika’da keşfedilmiştir.

Aynştaynyum Nedir? Özellikleri, İzotopları

Aynştaynyum, tabiatta bulunmayan, suni elementlerden bkocamandır. “Einsteinyum” olarak da bilinir. Amerika’nın ilk hidrojen bombası sınaması sırasında oluşan bulutun partikülleri arasında keşfedilmiştir. Yaşam için zorunlu elementlerden bkocaman değildir. Riskli olduğu hipotez ediliyor. Aktinit serisinin bir abonesidir. Metalik ve radyoaktiftir. Rastgele bir pratik kullanımı bulunmuyor. Aynştaynyum, yaşarken bir bilim adamının adını alan ilk elementtir. isminden de anlaşılacağı üzere ünlü fizikçi Albert Einstein’in onurunu adlandırılmıştır. Einstein’ın bu elementin bulguyu veya belirlenmesi ile alakası yok. Yüksek radyoaktivitesi sebebiyle ısı ve ışık yayan bir elementtir. Öbür ayrıntıları yazımızda bulabilirsiniz.

Aynştaynyum, 1 Kasım 1952 tarihinde Pasifik Ummanı’ndaki bir adada yapılan hidrojen bombası testinin bulutlarında tespit edildi.

Tarihçesi

Aynştaynyum veya einsteinyum, 1952 senesinde Albert Ghiorso ve çalışma ekibi tarafından keşfedilmiştir. Berkeley Kaliforniya Üniversitesi Lawrence Berkeley Milli Laboratuvarı’nda görevli Ghiorso ve ekibine; ABD Enerji Bakanlığı’na bağlı Los Alamos Milli Laboratuvarı ile Argonne Milli Laboratuvarı’ndan bilim adamları da destek verdi. Birleşim çalışmalarının başında Albert Ghiorso yer aldı.

Aynştaynyumun ilk bulguyu, Pasifik Ummanı’nun güneyinde bulunan Eniwetok daha önceki ismi Enewetak mercan adalarında asıllaştırılan “Ivy Mike” isimli nükleer silah testi sırasında etrafa dağılan duman bulutunda yapılan analiz neticeyi asıllaşmıştır. 1 Kasım 1952 tarihinde adada yapılan ilk hidrojen bombası termonükleer deneyinde etrafa dağılan mantar biçimindeki bulutun içinden insansız hava taşıtları geçirildi. Vasıtaların gövdesinde bulunan filtrelerde bir araya gelen bulut misallerinin laboratuvarda araştırılması neticeyi iki yeni madde tespit edildi. Bu maddelerin, 99 atom numaralı aynştaynyum ile 100 atom numaralı fermiyum elementleri olduğu anlaşıldı. Daha sonra ispatları doğrulamak ve daha değişik bilgiler elde etmek üzere adadaki kilolarca mercan üzerinde analiz yapıldı. Mercanlar üzerindeki araştırmalarda da bu iki element tespit edildi. İlk olarak birleşimlenen ve kimyevi anlamda belirlenen izotopu, yarılanma ömrü 20,47 gün olan Aynştaynyum-253 izotopudur.

Aynştanyum ile alakalı bazı tarihi süreçle şöyle sıralanabilir;

Keşif ekibi, soğuk savaş sebebiyle bir vakit yeni elementleri sakladı. İlk bulguyu raporu 9 Haziran 1955 senesinde yayınlandı.
1955 senesinde ilk kere mendelevyum elementini birleşimlemek için Aynştaynyum-253 izotopu kullanıldı.
1961 senesinde ilk kere tartılabilir veya gözlemlenebilir ölçüde aynştaynyum elde edildi. Bu ölçü, yalnızca 0,01 miligramdı.
1970 senesinde ilk kere aynştaynyumun saf metal formu izole edildi.

“Aynştaynyum, ünlü fizikçi Albert Einstein şerefine türetilen bir kelimedir. Aynştaynyumun keşfedildiği proje olan “Ivy Mike”in kod ismi “Panda Projesi”ydi. Bu sebeple bulguyu ekibi ilk olarak 99 numaralı elemente mizah olarak “pandamonium” ismini verdi. Ancak resmi olarak “einsteinium” ismi ve “E” sembolü önerildi. Beynelmilel Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği IUPAC, “einsteinium” ismini onayladı, sembolünü de “Es” olarak belirledi.

Almanya’da Nazilerin yükselişini sindiremeyen Einstein, 1 Ekim 1940 tarihinde tertip edilen bir merasimle Amerika yurttaşlığına geçti.

Albert Einstein Kimdir?

14 Mart 1879 senesinde dünyaya gelen Alman asıllı Amerikalı teorik fizikçi ve bilim adamı Albert Einstein, izafiyet kuramını ortaya koyan addır. 1921 senesinde Nobel Fizik Mükâfatı’ne layık görülen Einstein, Almanya’da Nazilerin yükselişinden rahatsız olarak Amerika yurttaşlığına geçmiş ve Almanya’yı terk etmiştir. Geç konuştuğu için ailesi zeka geriliği olduğunu varsaymış; ancak zeka seviyesinin ileri seviyede olduğu anlaşılmıştır. 18 Nisan 1955 tarihinde 76 yaşında yaşamını kaybetmiştir. Einstein, “günümüze kadar yaşamış en büyük bilim adamı” olarak görülüyor.

Aynştaynyum, yaşarken bir bilim adamının adını alan ilk elementtir. Ancak bazı kaynaklara göre Einstein can verdikten sonra elemente adı verilmiştir. Bu değişik balakaların sebebi, Einstein’ın, “einsteinium” adının ilk önerildiği tarih ile önerilen adın kabul edildiği tarih arasında can vermiş olmasıdır. Aynştaynyuma Einstein’in isminin verilmesi ironik bir seçimdir. Elementin bulguyu ile doğrudan veya dolaylı bağlantısı olmayan Einstein, pasifist bir fizikçiydi ve hidrojen bombası gibi nükleer silahlara karşıydı. Ancak Einstein’ın meşhur yöntemi “e=mc2”, atom bombasının temelini oluşturur.

Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Aynştaynyumun kimyevi sembolü “Es”tir. Atom numarası 99, atom ağırlığı 252’dir. Yoğunluğu 2,34 grcm3’cins. Erime noktası 860 derece, kaynama noktası varsayımı 996 derecedir. Atom yarıçapı 85 pm, kovalent yarıçapı 82 pm’dir. Kristal yapısı rombohedraldir. 99 proton, 153 nötron kapsar. Enerji seviyesi başına elektronları “2, 8, 18, 32, 29, 8, 2” biçimindedir. Gümüşî beyaz renkli katı bir metaldir. Periyodik tabloda 3-B grubunda, 7. Periyot, F-Blok elementlerinden bkocamandır. Aktinit, başka bir deyişle ağır uranyum ötesi transuranyum elementlerden bkocamandır. Aktinit serisinin yedinci sentetik transuranyum elementidir.

Kimyevi anlamda radyoaktif geçiş metalleri olan öbür aktinitler gibi davranır. Oksijen, su buharı ve asitlerden etkilenir, alkali metallerden etkilenmez. Birden fazla oksidasyon vaziyeti sergileyen, renkli bileşikler oluşturabilen reaktif bir elementtir. En kararlı oksidasyon vaziyeti +3’cins, sulu solüsyonda soluk pembe renklidir. +3 oksidasyon vaziyetinde öbür aktinit elementlerin kimyevi özelliklerine benzer. +2 oksidasyon vaziyetinde katı fazdadır, bu fazda en bedelli iki aktinitten bkocamandır. Buhar fazı için +4 oksidasyon vaziyeti hipotez edilmekle birlikte henüz gözlemlenememiştir. Metal formu, paramanyetiktir.

Aynştaynyum, yüksek radyoaktivitesi sebebiyle hem ısı hem de mavi bir ışık yayar.

İzotopları

Aynştaynyum, natürel kaynaklarda henüz tespit edilememiştir. Uranyumun aralıksız ısınması veya termonükleer tepkimeler sırasında oluşan sentetik bir elementtir. Atom kütle numaraları 240 ila 258 arasında değişen 17 izotopu vardır. En az 9 nüklid ve 3 nükleer izomeri biliniyor. Bütün izotopları radyoaktiftir. En kararlı izotopu, 471,7 günlük yarılanma ömrüne sahip Es-252 izotopudur. İzotoplarının çoğu yarım saat içinde bozunur. Es-254 izotopunun bir nükleer izomerinin yarılanma ömrü 39,3 saattir.

Düşük kütle numaralı izotopları, berkelyum veya kaliforniyum atomlarının alfa parçacıkları helyum çekirdekleri ile bombardımanı neticeyi elde edilir. Nükleer reaktörlerde plütonyumun nötron bombardımanıyla az ölçüde üretilebilir. Uranyum ve toryumun ardışık nötron tutma vaziyetleri teorik olarak natürel aynştaynyum üretebilir. Öbür aktinitlerle nötron bombardımanına tutulabilir. Günümüzde aynştaynyum, yalnızca nükleer reaktörlerde veya nükleer silah testleri artıklarından elde edilebilir.

Bilinen bazı izotopları ve yarılanma ömürleri şöyledir; Es-246 7,7 dakika, Es-248 27 dakika, Es-249 102 dakika, Es-250 8,6 saat, Es-251 33 saat, Es-252 471,7 gün, Es-253 20,47 gün, Es-254 275,7 gün, Es-254m 1,6 gün, Es-255 39,8 gün.

Bunları Biliyor Musunuz?

Aynştaynyumun en yararlı imali yeraltında yapılan hidrojen bombası sınamalarından yapılır.
Yoğun radyoaktivitesi sebebiyle hem ısı hem de mavi ışık yayar. Gram başına 1000 vatlık bir ısı verir. Yüksek radyoaktivitesi kristal yapısına hasar verir.
Aynştaynyum, daha hafif elementlerin izotoplarına dönüşürken çabucak deforme olur. Misalin, 20,5 gün yarılanma ömrü olan Es-253 izotopu, her gün yüzde 3 oranında evvel Berkelyum-249 izotopuna, daha sonra da Kaliforniyum-249 izotopuna dönüşür.
99 atom numaralı saf aynştaynyum, görülebilir ölçüde üretilebilen azami atom numaralı elementtir.
Aynştaynyum-253 izotopunun 15 nötronu Uranyum-238 izotopu ile birleşir ve yedi değişik beta bozunumuna uğrar.
Aynştaynyumun metal formu, yalnızca 0,0001 gram hazırlanabilmiştir.
Amerika’nın Tennessee eyaletindeki Oak Ridge Milli Laboratuvarı’nda 4 sene süren bir ışınlama programı sonrası 1 kglık plütonyum izotopundan kimyevi ayrıştırma usulleri ile 3 miligram aynştaynyum elde edilebilmiştir.
Aynştaynyum, çok az ölçüde elde edilebilmiştir. Bu sebeple ehemmiyetli bir uygulaması bulunmuyor.
Dünya oluştuğundan beri yerkabuğunda oluştuğu öngörülen aynştaynyum, kısa yarılanma ömrü dolayısıyla bozunmuş veya değişik elementlere dönüşmüş gidişatta. Başka bir ifadeyle; yerkabuğunda oluşan aynştaynyum yok oldu. Başka Bir Deyişle, izotopları yarılanma ömürleri zamanında henüz tespit edilemedi.
Bilimsel araştırmaları ve daha ağır elementlerin birleşiminde başlangıç maddesi olarak kullanılır. Misalin, 1955 senesinde mendelevyum elementinin ilk misalini birleşimlemek için aynştaynyum kullanılmıştır.
Canlı sıhhati üzerindeki tesirlerine ait rastgele bir bilgi bulunmuyor. Ancak radyoaktivitesi sebebiyle toksik olabileceği öngörülüyor. Fareler üzerinde yapılan araştırmalara göre; bir biçimde bedene alınan aynştaynyum ölçüsünün yarıdan aşırısı kemiklerde birikir ve 50 sene bedende kalabilir. Bir kısmı da akciğerlerde ve faize uzuvlarında birikir. Bedendeki ölçüsünün yalnızca yüzde 10’u dışarı atılır.
Einsteinium, aynı zamanda bilimsel araştırmalar için kullanılan Bitcoin benzeri kripto veya dijital para bkocamanımıdır. 2014 senesinde Einsteinium Vakfı tarafından kurulan yeni bir “kripto-coin” ve elektronik cüzdandır. Einstein’ın meşhur kütle ve enerji denkliği kuramı olan “e=mc2” yöntemine atfen “Einteinium-EMC2” olarak da bilinir. Emeli; bilimsel araştırmalara finansman sağlamaktır.