Son Haberler

Avrupa Birliği’nin Tarihi, Amacı ve Üyeleri

-
Eylül 8, 2022
Avrupa Birliği’nin Tarihi, Amacı ve Üyeleri

Avrupa Birliği, kömür ve çelik birliği ile başlayan bir sürecin neticeyidir. Avrupa milletlerinin barışını, birliğini ve refahını temel alan örgütlenmedir.

Avrupa Birliği’nin Tarihi, Amacı ve Üyeleri

Avrupa Birliği AB, toprakları çoğunlukla Avrupa kıtasında bulunan 28 ülkenin politik ve ekonomik bir teşkilatlanmasıdır. Tüm aza ülkeleri kapsayan standart yasalar, ekonomik işbirliği ve hürlükleri kapsayan ortak bir pazardır. Tarım, balıkçılık ve bölgesel kalkınma siyasetlerini kapsayan ortak bir ticaret siyaseti vardır. Savaşlara yol açan kömür ve çeliğin barış vasıtayı olarak kullanılması öneriyi ile başlayan Avrupa Birliği süreci, şimdi 28 ülkenin bir arada olduğu dünyaya doğrultu veren devasa bir politik ve ekonomik yapıdır.

Türkiye ile AB ilişkileri, takribî 60 yıldır çalkantılı ve dalgalı bir seyir izlemiştir. Son evrede, politik münakaşaların gölgesinde sürdürülmeye çalışılan abonelik röportajları Kasım 2016 itibariyle Avrupa Parlamentosu tarafından donduruldu ve Nisan 2017 tarihinden itibaren Türkiye tekerrür teftiş sürecine alındı.


Avrupa Birliği Tarihi

Avrupa Birliği, “Birleşik Avrupa” ideali çerçevesinde oluşan politik ve ekonomik bir teşkilattır. Avrupalı devlet adamları, İkinci Dünya Savaşı sonrası kalıcı barış için mücadele sarf etmeye başladı. Bu sürecin ilk adımı 9 Mayıs 1950’de Fransa Dışişleri Bakanı Robert Schuman tarafından atıldı. Schuman, kömür ve çelik imaliyle alınan kararları uluslarüstü bir müesseseye devretmeyi öneri etti. Bu çağrı üzerine Schuman Bildiriyi çerçevesinde 1951 senesinde Belçika, Almanya, Lüksemburg, Fransa, İtalya ve Hollanda’dan oluşan 6 ülke, Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu’nu AKÇT kurdu. AKÇT’nin ilk başkanı, Schuman Bildiriyi’na esin veren fikrin sahibi Jean Monnet oldu. Böylece savaş nedeni olan kömür ve çelik, barışın vasıtayı oldu ve dünyada ilk kere devletler istemlerinin ve dominantlıklarının bir kısmını uluslarüstü bir müesseseye devretti.

Avrupa Birliği’nin ilk adımının atılmasının ardından bazı ehemmiyetli tarihleri şöyle sıralayabiliriz;

1957 senesinde, kömür ve çelik dışında değişik sektörlerde de işbirliği yapılması kararı alındı ve Roma Antlaşması imza atılarak Avrupa Ekonomik Topluğu Avrupa Ekonomik Topluluğu heyetti.
Roma Antlaşması çerçevesinde 1 Ocak 1958 tarihinde Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu EURATOM heyetti. Topluluğun emeli; “nükleer enerjinin barışçıl emellerle kullanılmasını sağlamak” olarak belirlendi.
1965 senesinde Birleşme Füzyon Antlaşması imza atıldı. Antlaşmaya göre, daha evvel “topluluk” ismiyle kurulan tam müesseseler tek bir konsey ve tek bir kurul altında toplandı. Tam topluluklar “Avrupa Toplulukları AT” ismiyle anılmaya başlandı.
1 Temmuz 1968’de Gümrük Birliği çerçevesinde gümrük ödentileri kaldırıldı.
1973 senesinde ilk genişleme süreci yaşandı. Topluluğa aza olmak isteyen İngiltere, Danimarka ve İrlanda, arzları üzerine uzun süren politik münakaşaların ardından AT’ye kabul edildiler.
1981 senesinde Yunanistan, 1986’da da İspanya ve Portekiz’in aza yapılması ile 12 ülke topluluğa katılmış oldu.
17 Şubat 1986’da topluluktaki kötümser havanın dağıtılması ve canlanması için tek pazar oluşturma emeliyle “Avrupa Tek Tahvili” imza atıldı ve eskiki antlaşmalarda köklü farklılıklar yapıldı.
7 Şubat 1992’de Maastricht Antlaşması yürürlüğe girdi. Bu antlaşmada ilk kere “Avrupa Birliği” terimi kullanıldı. “Üç kolon” ismi verilen uygulama alanları başladı.
1995 senesinde Avusturya, Finlandiya ve İsveç’in de katılımıyla aza ülke sayısı 15’e ulaştı.
1 Ocak 2002 tarihinde Avrupa Birliği ortak para üniteyi olan euro tedavüle girerek 12 ülke tarafından kullanılmaya başlandı.
1 Mayıs 2004 senesinde en büyük genişleme dalgası yaşandı ve Avrupa Birliği’ne 10 yeni ülke katıldı. Çek Cumhuriyeti, Estonya, Güney Kıbrıs, Letonya, Litvanya, Macaristan, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya’nın katılımıyla aza ülke sayısı 25’e yükseldi.
2007 senesinde Bulgaristan ve Romanya, 2013 senesinde Hırvatistan Birliğe katıldı ve aza sayısı 28’e yükseldi.

AB’ye Ait Bazı Bilgiler

Avrupa Birliği ülkelerinin toplam popülasyonu, 2016 seneyi itibariyle 511 milyon 805 bin 100 olarak açıklandı.
AB ülkelerinin toplam gayri safi yurt içi hasılası 17 trilyon doların üzerindedir.
AB abonesi ülkelerin toplam yüzölçümü 4 milyon 422 bin 773 kilometrekaredir.
Birliğe aza ülkelerden 20’si ortak para üniteyi avro euro kullanıyor.
28 aboneden 22’si NATO üyesidir.
Schengen Antlaşması kapsamında aza ülke yurttaşları pasaport hakimiyetine tabi tutulmaz.
Avrupa Birliği, 2012 senesinde Nobel Barış Mükâfatı’ne layık görülmüştür.
Avrupa Birliği; Avrupa Komiteyi, Avrupa Birliği Konseyi, Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Adalet Divanı isimli müesseseler tarafına idarenir.


Türkiye’nin AB Macerasının Tarihçesi

Türkiye, 1959 senesinden bu yana AB’ye aza olabilmek için lüzumlu tertip etmeleri yerine getirmeye, açılan fasılları kapatmaya çalışıyor. Politik, meşru, ekonomik ve kültürel bahanelerle 58 yıldır AB’ye kabul edilmemiştir. Son evrede Türkiye ile Ab röportajları donduruldu ve Türkiye tekerrür teftiş sürecine alındı.

Bu süreçteki bazı ehemmiyetli tarih ve büyümeleri şöyle sıralayabiliriz;

31 Temmuz 1959: Türkiye, kurulmasından 19 ay sonra Avrupa Ekonomik Topluluğu’na Avrupa Ekonomik Topluluğu ortaklık için müracaat yaptı.
12 Eylül 1963: 27 Mayıs 1960 askeri darbesi nedeniyle kesintiye uğrayan ilişkiler, Avrupa Ekonomik Topluluğu’nin ortaklık müracaatını kabul etmesi ile tekerrür başladı. Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında ortalık ilişkisinin ilk adımı olarak Ankara Uyuşması imza atıldı.
1 Aralık 1964: Son niyeti bütün abonelik olan Ankara Uyuşması yürürlüğe girdi.
1 Eylül 1971: Gümrük Birliği’ne Katma Protokolü’nün ticari kararlarının “geçici uyuşması” yürürlüğe girdi.
21 Mayıs 1973: Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında “Birinci Genişleme” görüşmeleri uzlaşmayla sonuçlandı.
9 Ekim 1978: 1970’li yaşanan ekonomik krizler nedeniyle Türkiye, Katma Protokolü’nü vakitsiz askıya aldı.
22 Ocak 1982: Avrupa Parlamentosu AP, Türkiye’ye yapılacak mali takviyelerin “insan haklarına saygı ve demokratik hürlükler temin edilinceye kadar” askıya alınmasını istedi.
16 Eylül 1986: 12 Eylül 1980 darbesinden itibaren fiilen dondurulan ilişkiler, bakanlar seviyesinde tertip edilen buluşma ile tekerrür başladı.
6 Haziran 1990: Avrupa Komiteyi, Türkiye ile her alanda işbirliği başlatılması için “İşbirliği Kutuyu” hazırlayarak Avrupa Konseyi’nin onayına sundu.
13 Aralık 1995: Türkiye için Gümrük Birliği’nin son yarıyılının uygulanmasına ait konsey kararı onaylandı.
31 Aralık 1995: Ankara Uyuşması uyarınca Türkiye-AB entegrasyonunda 22 sene süren “geçiş yarıyılı” tamamlandı.
1 Ocak 1996: Türkiye ile AB arasında sanayi mahsulleri ve işlenmiş tarım mahsullerini kapsayan Gümrük Birliği kuruluş edildi.
13 Aralık 1997: AB’nin Beşinci Genişleme yarıyılına ait kararda Türkiye’nin isminin zikredilmemesi üzerine Ankara, AB ile politik diyalogu dondurma kararı aldı.
11 Aralık 1999: Helsinki’deki AB doruğunda Türkiye’ye adaylık statüsü tanındı.
8 Mart 2001: AB Bakanlar Konseyi, Türkiye için ilk Katılım Ortaklığı Evrakı’ni kabul etti.
19 Mart 2001: Katılım Ortaklığı Evrakı’ne cevaben Türkiye, ilk Milli Programı’nı kabul etti.
19 Nisan 2003: TBMM’de AB Geçim Komiteyi heyetti.
19 Mayıs 2003: AB Bakanlar Konseyi, Türkiye için Katılım Ortaklığı Evrakı’ni kabul etti.
17 Aralık 2004: AB Brüksel Doruğu’nde Türkiye’nin politik kriterleri yerine getirdiği teyit edildi. Katılım röportajlarının 3 Ekim 2005 tarihinde başlaması kararlaştırıldı.
3 Haziran 2005: Devlet Bakanı Ali Babacan, AB ile bütün abonelik ziyaretlerini yürütmek üzere “başmüzakereci” olarak görevlendirildi.
3 Ekim 2005: AB, Türkiye ile bütün abonelik ziyaretlerini başlattı.
8 Haziran 2011: Avrupa Birliği Bakanlığı heyetti.
16 Ekim 2014: Türkiye, yeni AB İrtibat Taktiği’ni açıkladı.
24 Kasım 2016: Avrupa Parlamentosu, Türkiye ile ziyaretlerin geçici olarak durdurulmasına karar verdi.
25 Nisan 2017: Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi Genel Heyeti, 2004 senesinde teftiş sürecinden çıkarılarak diyalog sürecine alınan Türkiye’nin tekerrür teftiş sürecine alınmasına karar verdi.


Avrupa Birliği’ne Aza Ülkeler

Almanya Berlin: Kurucu abonelerden Almanya, Avrupa Birliği’nin kurulduğu 1 Ocak 1958 tarihinden beri birliğin abonesi. 26 Mart 1995 tarihinden bu yana da Schengen bölgesi abonesi. Popülasyonu 82,1 milyon olan Almanya’nın popülasyonunun AB’nin toplam popülasyonuna oranı yüzde 16,2. Avrupa Parlamentosu’nda AP 96 koltuğu bulunuyor. 1 Ocak 1999 tarihinden bu yana avro bölgesi abonesi. Gayri safi yurtiçi hasılası 3,134 trilyon avro.

Avusturya Viyana: Birliğe 1 Ocak 1995 tarihinde katıldı. 1 Aralık 2007 tarihinden bu yana Schengen bölgesi abonesi. Popülasyonu 8,6 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 2,2. Avrupa Meclisinde 18 koltuğu bulunuyor. 1 Ocak 1999 tarihinden bu yana avro bölgesi abonesi. Gayri safi yurtiçi hasılası 349,493 milyar avro.

Belçika Brüksel: Kurucu abonelerden biri olan Belçika, 1 Ocak 1958 tarihinden bu yana birliğin abonesi. 26 Mart 1995 tarihinden bu yana Schengen bölgesi abonesi. Popülasyonu 11,3 milyon olan Belçika popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 1,7. Avrupa Parlamentosu’nda 21 koltuğu bulunuyor. 1 Ocak 1999 tarihinden bu yana avro bölgesi abonesi. Gayri safi yurtiçi hasılası 421,611 milyar avro.

Bulgaristan Sofya: AB’ye 1 Ocak 2007 tarihinde katılan Bulgaristan’ın popülasyonu 7,1 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 1,4. Avrupa Parlamentosu’nda 17 koltuğu bulunuyor. Schengen bölgesi abonesi değil. Avro bölgesinde değil. Gayri safi yurtiçi hasılası 47,364 milyar avro.

Çekya Prag: Birliğe, 1 Mayıs 2004 tarihinde katıldı. 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesi abonesi oldu. 10,5 milyon popülasyona sahip ve AB popülasyonuna oranı yüzde 2,1. AP’deki 21 koltuğu bulunuyor. Avro bölgesine aza değil. Gayri safi yurtiçi hasılası 174,412 milyar avro.

Danimarka Kopenhag: 1 Ocak 1973 tarihinden beri AB abonesi olan Danimarka, 25 Mart 2001 tarihinden bu yana da Schengen bölgesi abonesi. Avro bölgesinde değil. Popülasyonu 5,7 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı 1,1. Avrupa Parlamentosu’nda 13 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 276,805 milyar avro.

Estonya Talin: Birliğe 1 Mayıs 2004 tarihinde aza olan Estonya, 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2011 tarihinde de avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 1,3 milyon; AB popülasyonuna oranı yüzde 0,3; AP’de 6 koltuğa sahip. Gayri safi yurtiçi hasılası 20,916 milyar avro.

Finlandiya Helsinki: 1 Ocak 1995 tarihinde AB abonesi oldu. 1 Ocak 1999 tarihinde avro bölgesine; 25 Mart 2001 tarihinde Schengen bölgesine katıldı. Popülasyonu 5,4 milyon olan Finlandiya popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 1,1. AP’de 13 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 214,064 milyar avro.

Fransa Paris: Kurucu abonelerden biri olan Fransa, 1 Ocak 1958 tarihinden bu yana AB abonesi. 26 Mart 1995 tarihinde Schengen bölgesine; 1 Ocak 1999 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 66,7 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 13,1. AP’de 74 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 2,225 trilyon avro.

Güney Kıbrıs Lefkoşa: 1 Mayıs 2004 tarihinde AB’ye katıldı. 1 Ocak 2008 tarihinden bu yana avro bölgesi abonesi. Schengen bölgesine aza değil. Popülasyonu 848 bin. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 0,2. AP’deki koltuk sayısı 6. Gayri safi yurtiçi hasılası 17,901 milyar avro.

Hırvatistan Zagrep: 1 Temmuz 2013 tarihinden bu yana AB abonesi olan Hırvatistan, Schengen ve avro bölgelerine aza değil. Popülasyonu 4,2 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 0,8. AP’deki koltuk sayısı 11. Gayri safi yurtiçi hasılası 45,818 milyar avro.

Hollanda Amsterdam: AB kurucu azalarından olan Hırvatistan, 1 Ocak 1958 tarihinden bu yana birliğin abonesi. 26 Mart 1995 tarihinde Schengen bölgesine; 1 Ocak 1999 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 16,7 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 3,3. AP’de 26 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 697,219 milyar avro.

İngiltere Londra: 1 Ocak 1973 tarihinde AB’ye katılan İngiltere, Schengen ve avro bölgesi abonesi değil. Popülasyonu 65,3 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 12,8. AP’de 73 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 2,367 trilyon avro. İngiltere’de, 23 Haziran 2016 tarihinde AB’den ayrılmak için halkoylaması yapıldı ve yüzde 52 oranına “AB’ye hayır” oyu çıktı. 29 Mart 2017 tarihinde AB’den ayrılmak için Avrupa Konseyi’ne müracaat yaptı. Henüz AB’nin bütün abonesi olarak hak ve mükelleflikleri devam ediyor. “Brexit” ifadesi, İngiltere’deki AB karşıtlarını ifade ediyor. Britanya’nın Birleşik Kraliyet ilk iki harfi “Br” ve “çıkış” anlamındaki “exit” sözcüklerinin sentezinden türetilmiş bir kelimedir.

İrlanda Dublin: AB’ye 1 Ocak 2971 tarihinde aza oldu. 1 Ocak 1999 tarihinde bu yana avro bölgesi abonesi. Shengen bölgesinde değil. Popülasyonu 4,7 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 0,9. AP’deki koltuk sayısı 11. Gayri safi yurtiçi hasılası 265,835 milyar avro.

İspanya Madrid: 1 Ocak 1986 senesinden beri AB abonesi olan İspanya, 26 Mart 1995 senesinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 1999’da avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 46,4 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 9,1. AP’de 54 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 1,114 trilyon avro.

İsveç Stockholm: AB’ye 1 Ocak 1995 tarihinde, Schengen bölgesine 25 Mart 2001 tarihinde katıldı. Avro bölgesinde değil. Popülasyonu 9,8 milyon. Popülasyonunun AB popülasyonuna oranı 1,9 olan İsveç’in AP’de 20 sandalyesi bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 462,417 milyar avro.

İtalya Roma: 1 Ocak 1958 tarihinden bu yana AB’nin kurucu azalarından olan İtalya, 26 Ekim 1997 tarihinde Schengen, 1 Ocak 1999 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 60,6 milyon, AB popülasyonuna oranı yüzde 11,9. AP’deki sandalye sayısı 73. Gayri safi yurtiçi hasılası 1,672 trilyon avro.

Letonya Riga: 1 Mayıs 2004 tarihinde AB’ye, 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2014 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 1,9 milyon olan Letonya’nın popülasyonunun AB popülasyonuna oranı yüzde 0,4. AP’de 8 sandalyesi bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 25,021 milyar avro.

Litvanya Vilnius: 1 Mayıs 2004 tarihinde AB’ye, 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2015 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 2,8 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 0,6. AP’de 11 sandalyesi bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 38,637 milyar avro.

Lüksemburg Lüksemburg: AB kurucu azalarından olan Lüksemburg, 1 Ocak 1958 tarihinden bu yana AB abonesi. 26 Mart 1995 tarihinde Schengen bölgesine katıldı. 1 Ocak 1999 tarihinden bu yana avro bölgesinde. Popülasyonu 576 bin. AB’nin bir araya gel popülasyonuna oranı yüzde 0,1. AP’deki sandalye sayısı 6. Gayri safi yurtiçi hasılası 54,195 milyar avro.

Macaristan Budapeşte: AB’ye 1 Mayıs 2004 tarihinde aza olan Macaristan, 21 Aralık 2007 tarihinden bu yana da Schengen bölgesinde. Avro bölgesine aza değil. Popülasyonu 9,8 milyon. Popülasyonunun AB’nin toplam popülasyonuna oranı yüzde 1,9. AP’de 21 koltuğa sahip. Gayri safi yurtiçi hasılası 112,399 milyar avro.

Malta Valetta: 1 Mayıs 2004 tarihinde AB’ye, 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2008 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 434 bin. AB popülasyonuna oranı yüzde 0,1. AP’deki sandalye sayısı 6. Gayri safi yurtiçi hasılası 9,898 milyar avro.

Polonya Varşova: AB’ye 1 Mayıs 2004 tarihinde katılan Polonya, 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine aza oldu. Avro bölgesinde değil. Popülasyonu 37,9 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 7,4. AP’de 51 koltuğa sahip. Gayri safi yurtiçi hasılası 424,269 milyar avro.

Portekiz Lizbon: 1 Ocak 1986 tarihinde AB abonesi oldu. 26 Mart 1995 tarihinde Schengen bölgesine katıldı. 1 Ocak 1999 tarihinden bu yana avro bölgesinde. Popülasyonu 10,3 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 2. AP’de 21 sandalyesi bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 184,931 milyar avro.

Romanya Bükreş: 1 Ocak 2007 tarihinde AB’ye katıldı. Schengen ve avro bölgelerine aza değil. Popülasyonu 19,7 milyon. AB popülasyonuna oranı yüzde 3,9. AP’deki sandalye sayısı 32. Gayri safi yurtiçi hasılası 169,578 milyar avro.

Slovakya Bratislava: 1 Mayıs 2004 tarihinde AB’ye, 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2009 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 5,4 milyon; AB popülasyonuna oranı yüzde 1,1. AP’de 13 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 80,958 milyar avro.

Slovenya Ljubljana: AB’ye 1 Mayıs 2004 tarihinde katıldı. 21 Aralık 2007 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2007 tarihinde avro bölgesine aza oldu. Popülasyonu 2,06 milyon. AB popülasyonuna oranı 0,4. AP’de 8 sandalyesi bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 39,769 milyar avro.

Yunanistan Atina: 1 Ocak 1981 tarihinde AB’ye, 1 Ocak 2000 tarihinde Schengen bölgesine, 1 Ocak 2001 tarihinde avro bölgesine katıldı. Popülasyonu 10,7 milyon. Popülasyonunun, AB’nin toplam popülasyonuna oranı yüzde 2,1. AP’de 21 koltuğu bulunuyor. Gayri safi yurtiçi hasılası 175,888 milyar avro.

ANEKDOT: Ülkeler abecesel sıraya göre sıralanmıştır. Ülkelere ait sayısal bilgiler 2016 seneyi itibariyle tanımlanan resmî sayılardır.