Son Haberler

Askeri Rütbeler: Sıralaması ve Görevleri

-
Eylül 14, 2022
Askeri Rütbeler: Sıralaması ve Görevleri

Rütbe, mevki, gizeme, derece; devlet memurları, askerler ve ulustan bazı kesimlere verilen unvandır. Askerlik işinde emir komuta kademesini çalıştırmak, disiplini sağlamak ve gözetmek için rütbeler oluşturulmuştur. Ayrıca hükümet emirlerinin yerine getirilmesi emeliyle amir ve memur derecelerini tanımlayan bir kademeye ya da zincire gerek dinlendiğinden, son asırda da sivil teşkilatlarda da rütbe sorunu ortaya çıkmış ve oldukça ehemmiyet kazanmıştır.

Türk ordusundaki askeri rütbeler araştırıldığında, rütbelerin sıralaması lüzumlu askerlik hizmetini yapmakta olan er ve erbaşlardan başlamak üzere kara, hava ve deniz harp mekteplerinden mezun olarak subay rütbesini alan askerlere, generallere kadar belirli hak edişlere ve kaidelere göre verilen muhtelif rütbelerden oluşmaktadır.

Türk ordusunda görev yapan tam askerler bir rütbeye sahiptir. 

Her askerin sahip olduğu rütbe, belirli hudutlara, kademelere ve düzeylere sahiptir. Rütbeler zaman içinde değişebildiği gibi, bazı süreçler içerisinde değişmezde kalabilir. Rütbeler zamanla hak edilir ve kazanılır. Rütbelerin bir hayliyi kara, hava ve deniz kuvvetlerinde ortak olduğu gibi birkaç yüksek rütbe değişik adla adlandırılabilmektedir.

Emir- komuta zinciri ile sağlanan askerlikte rütbe en temel direklerden biridir. Askerler ast – üst ilişkisi ile hareket ederler. Emir alan ve o emri yerine getiren askerler, aldıkları emre bağlıdırlar. Bu gidişat ast – üst kademesinin gerektirdiği bir gereklilik halidir.

Türk ordusunun bugün ki askeri sınıflandırmasının tarihi Türk Kara Ordusu’nun kurucu olan Mete Han’a kadara katlanır. Mete Han’ın yapmış olduğu ‘onluk sistem’ günümüzde askeri sınıflandırma olarak kullanılmaktadır. Bu sınıflandırma sisteminde ordu, onluk, suratlık ve binlik gruplara bölmektedir. Bu grupların başında onbaşı, yüzbaşı ve binbaşı bulunmaktadır. Orduda ki bu kumpas, ordu idaresini ve emre itaati kolaylaştırmaktadır.

Bu yazımızda Türk Ordusu’nun kara, hava ve deniz kuvvetlerinde yer alan rütbeleri, sıralaması ve görevlerini araştıracağız. Kara, deniz ve hava kuvvetlerindeki rütbeler genel olarak aynı olsa da, renkleri ve biçimleri değişiklik gösterir. Azamiden, en düşük rütbeye asker rütbeleri şu biçimdedir:

Türk Silahlı Kuvvetleri Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlığı Rütbeleri, Sıralaması ve Görevleri

General ve Amiral Rütbeleri

Mareşal

Türk Kara, Hava ve Deniz Kuvvetleri’nde azami askeri rütbe olan ‘Mareşal’ öbür rütbelerden değişiktir. Kara Ve Hava Kuvvetleri’nde Mareşal, Deniz Kuvvetleri’nde ise Büyükamiral adını almaktadır.

NATO kodu: F-10 olan Mareşal rütbesi öbür rütbeler gibi zamanla ve kıdemle kazanılmadığı gibi eğitim ya da mektep yolu ile de kazanılmaz. Bu rütbe yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından alakalı kanuna direnerek, savaşlarda üstün galibiyet gösteren Orgeneral ve Oramiral rütbesindeki subaylara verilir. Bu subaylarında en az üç alan savaşı komuta etmiş olması ve komuta ettiği savaşlardan birini kazanmış olması gerekir Kara, Hava ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nda günümüzde Mareşal rütbesinde hiçbir asker yoktur. Türkiye Büyük Ulus Meclisi tarihinde bu rütbeyi yalnızca Mustafa Kemal Atatürk ve Fevzi Çakmak’a vermiştir.

Mareşal rütbesinde öbür rütbelerde olduğu gibi yıldız bulunmaz. Apoletin üstünde kılıçlı çelenk vardır.

Orgeneral

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde Mareşal rütbesinden sonra gelen azami rütbedir. NATO kodu: OF-9 olan Orgeneral’in görev süresi 4 yıldır. Deniz Kuvvetleri’ndeki karşılığı Oramiral olan rütbe, bekleme ile elde edilebilecek azami ve en son rütbedir.

 Orgeneral rütbesi, Genel Kurmay Başkanlığı, Ordu Komutanlığı ve Kuvvet Komutanlığı gibi görevlerde yer alabilirler. Türk Silahlı Kuvvetleri’nde şuanda 14 Orgeneral/Oramiral görev yapmaktadır.

Korgeneral

Osmanlı yarıyılında Ferik-i Evvel olarak adlandırılan Korgeneral rütbesinin deniz kuvvetlerindeki karşılığı Koramiral’dir. General sınıflarından olan bu rütbe Mareşal ve Orgeneral’den sonra üçüncü büyük rütbedir. Zamanla alınan rütbelerden ise Orgeneral’den sonra ikinci büyük rütbedir. Nato kodu: Of-8 olan Korgeneral, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde, ordu komutanlığı görevini yürütürler. Aynı zamanda tümen komutanlarıdır. Askeri dokunulmazlık rütbesine sahip ilk rütbe olan Korgeneral/Koramiral rütbesinin görev süresi 4 yıldır.

Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’na göre yalnızca muharip sınıf üyeyi generaller Korgeneral rütbesine yükselebilirler. Korgeneral rütbesi üç yıldızlı, kılıçlı çelenktir.

Tümgeneral

Zamanla alınan üçüncü büyük rütbe olan Tümgeneral rütbesi iki yıldızlı çelenktir. Deniz Kuvvetleri’ndeki karşılığı Tümamiral’dir. NATO kodu: Of-7 olan Tümgeneral’in reel görevi tümen komutanıdır. Görev süresi 4 yıldır. Korgeneral ile Tuğgeneral arasında yer alan Tümamiral rütbesinin Osmanlı Devleti’ndeki ismi Ferik-i Sani’dir. Tümgeneral’in rütbesi iki yıldızlı kılıçlı çelenktir.

Tuğgeneral

Türk silahlı kuvvetlerinde, general rütbeleri içinde en düşük, zamanla kazanılacak dördüncü büyük rütbedir. NATO kodu: Of-6 olan Tuğgeneral’in Deniz Kuvvetleri’ndeki karşılığı Tuğamiral’dir. Reel görevi tugay komutanlığı olan Tuğgeneral, Albay ile Tümgeneral arasında yer alır. En düşük general rütbesidir ve görev süresi 4 yıldır. 4 senenin sonunda Yüksek Askeri Şura tarafından görev süresi uzatılabilir ya da emekliye dağılabilir. Tümgeneral, Deniz Kuvvetleri’nde de tümamiral rütbesine terfi edebilir. Tuğgeneral rütbesi tek yıldızlı, kılıçlı çelenktir.

Subay Rütbeleri

Albay

Reel görevi alay komutanı olan Albay’ın NATO kodu: Of-5’tir. Yarbay ile Tuğgeneral arasında yer alan Albay Osmanlı Ordusu’nda ki karşılığı Miralay’dır. Albay, Genel Kurmay ya da kuvvet komutanlıkları bünyesinde daire başkanı ve şube müdürlüğü görevlerinde bulunabilirler.

Görev zamanları 6 yıldır. Albay rütbesindeki subaylar genel görev zamanının beşinci senesinde Yüksek Askeri Şura’nın görüşüyle terfi harekâtları yapılır. Terfiye uygun görülen albaylar Tuğgeneral/Tuğamiral rütbesine terfi ettirirler. 

Yarbay

NATO kodu: Of-4 olan Yarbay, Binbaşı ile Albay rütbesi arasında yer alır. Kara ve hava Kuvvetleri’nde tabur komutanı olarak görev yaparlar. Görev zamanları 3 sene olan Yarbay Jandarma ve Kara Kuvvetleri’nde komutan destekçisi, Deniz Kuvvetleri’nde gemi komutanlığı, Hava Kuvvetleri’nde ise filo komutanlığı görevlerinde yer alır.

Binbaşı

Görevi bölük ya da tabur komutanı olan Binbaşı, Yarbay ile Yüzbaşı arasında yer alan askeri rütbedir. NATO kodu: Of-3 olan Binbaş’ının görev süresi 5 yıldır. Fakat üstün kıdem ve erken terfi nedeniyle görev zamanları 2 seneye kadar düşürebilir. Üstsubay sınıfına dahildirler. Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri’nde tabur ünitesinin komutanı olarakta adlandırılırlar.

Yüzbaşı

Yüzbaşı, Üsteğmen ile Binbaşı arasında ki rütbede yer alır ve görev süresi 6 yıldır. İlk 3 sene Yüzbaşı rütbesinde, son 3 sene ise Kıdemli Yüzbaşı olarak görev yaparlar. NATO kodu: Of-2 olan Binbaşı’nın görevi bölük komutanlığıdır. Rütbe için bekledikleri zaman ise 6 yıldır.

Üsteğmen

Üsteğmen, Teğmen ile Yüzbaşı arasındaki askeri rütbedir. NATO kodu: Of-1 olan üsteğmenin görev süresi 6 yıldır. Hekime ya da master programlarını tamamlamaları vaziyetinde bu zaman 4 seneye kadar düşebilmektedir. Kara, Hava Ve Deniz Kuvvetleri’ndeki görevi ekip komutanlığıdır.

Teğmen

Eski Türkçede hamle eden, saldıran anlamına gelen Teğmen, Asteğmen ve Üsteğmen arasında yer alan rütbedir. Osmanlıdaki ismi Mülazım-ı Sani’dir.

Nato kodu: Of-1 olan Teğmen’in görevi, ekip komutanlığıdır. Görev süresi 3 sene olan Teğmen’in, Gülhane Askeri Tıp Yüksekokulu mezunları için görev süresi ise 1 yıldır. Kara, Deniz ve Hava Harp Mektebi talebeleri yeniden Teğmen rütbesiyle mezun olurlar.

Asteğmen

En düşük subay rütbesi olan Asteğmen’in NATO kodu: Of-D’dir. Kara ve Hava Kuvvetleri’nin, ekip veya kısım komutanlığı görev alanlarıdır. Adestim subaylığı ve pil subaylığı da öbür görevleri arasındadır. Başçavuş ile Teğmen arasında yer alan Asteğmen şuan ki sistemde fakülte mezunları arasından seçilmektedirler.

Astsubay Rütbeleri

Astsubay Kıdemli Başçavuş

En üst astsubay rütbesi olan Astsubay Kıdemli Başçavuş, bölük astsubaylığı, karakol komutanlığı, birlik astsubaylığı, sahil güvenlik komutanlığı ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nda bot komutanlığı görevine ceddilirler. Rütbe bekleme süresi 6 yıldır. Astsubay Kıdemli Başçavuş ilk 3 senesini doldurduktan sonra rütbe kıdemliliği alır ve Astsubay Kademeli Kıdemli Başçavuş olarak görev yaparlar. Görev vakitlerinin altıncı senesinde nöbet yakalamaktan muaf olurlar.

Astsubay Başçavuş

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde rütbesi Astsubay Kıdemli Üstçavuş ile Astsubay Kıdemli Başçavuş arasında olan  astsubay rütbesidir. Görevleri, ekip komutanlığı, bölük astsubaylığı, özel ekiplerde ekip astsubaylığı ve karargahta bazı yönetimsel işlerdir.

Astsubay Kıdemli Üstçavuş

Rütbesi Astsubay Üstçavuş ile Astsubay Başçavuş arasında olan astsubay rütbesidir.

Astsubay Üstçavuş

Türk Silahlı Kuvvetleri’nde rütbesi Astsubay Kıdemli Çavuş ile Astsubay Kıdemli Üstçavuş arasında olan astsubay rütbesidir. Astsubay rütbesini aldıktan sonra 3 sene Astsubay Çavuş, 3 sene Astsubay Kıdemli Çavuş rütbelerinde görev yaptıktan sonra işinin altıncı senesinde Astsubay Üstçavuş rütbesine yükselir ve 6 sene bu rütbede görev yapar.

Astsubay Kıdemli Çavuş

Rütbesi Astsubay Çavuş ile Astsubay Üstçavuş arasında olan astsubay rütbesidir.

Kıdemli Çavuşlar Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde muharip sınıflarda genel olarak şu görevlere ceddilirler:

Ekip Astsubayı
Tank Komutanı
Unsur Komutanı
Havan Kısım Komutanı
Top Kısım Komutanı
Kol Komutanı
Kısım Komutanı

Astsubay Çavuş

En alt Astsubay rütbesidir. Astsubay Çavuş’lar Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde muharip sınıflarda genel olarak şu görevlere ceddilirler:

Ekip Astsubayı
Top Kısım Komutanı 
Tank Komutanı
Unsur Komutanı
Havan Kısım Komutanı

Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde ise Astsubay Kıdemli Üstçavuş rütbesine terfi ettiklerinde, karakol komutan destekçisi ve asayiş tim komutanı olarak görev yaparlar.

Uzman Jandarma

Uzman Jandarma, Jandarma Mektebi’nu galibiyet ile tamamlayan Uzman Jandarma, Birinci Kademeli Çavuştan, Uzman Jandarma Sekizinci Kademeli Çavuş rütbesine kadar Jandarma Genel Komutanlığı’nda görev yapan askerdir. 

Er ve erbaş rütbeleri

Uzman Çavuş

En az lise  mezunu olup muvazzaflık hizmet müddetini  Çavuş rütbesi ile bitirip, muvazzaflık hizmetini takiben Türk Silahlı Kuvvetleri’nin kesintisizlik gösteren teknik ve kritik görevlerde yer almış, kanun temellerine göre istihdam edilenlerle, idaremelikte belirtilen usul ve temellere göre Uzman Onbaşı’lıktan Uzman Çavuşluk’a geçmeye hak kazanlardır.

Kontratlı Çavuş

Kontratlı olarak 2 sene görev yaptıktan sonra kadro ve görev yeri uygun olduğunda yeterlilik gidişatına göre kontratlı onbaşıların Türk Silahlı Kuvvetleri’ ya aldığı Çavuş rütbesidir. Sınıf farklılığı yapabildikleri gibi, kontrat müddetinde kışlaya yerleştirirler. En az 1 sene en fazla 3 sene kontrat yapılır ve 29 yaşının tamamlandığı senenin sonuna kadar kontratı uzatabilirler.

Uzman Onbaşı

En lise mezunu olması koşulu ile askerlik hizmetini takiben, Türk Silahlı Kuvvetleri’ da kesintisizlik gösteren kritik ve teknik uzmanlık gerektiren sınıflarda istihdam edilirler. Erbaşların tabi oldukları kararlara tabidirler.

Çavuş

Erler sınıfında ikici yüksek rütbe olan Çavuş ‘Er İdareyici’ olarakta adlandırılır. Çavuşlar subaylarından aldıkları emri ve görevleri erlere uygulatmak ile görevlidirler.

Uzman Onbaşı

En az lise mezunu olan uzman onbaşılar teknik mevzularda akıllı rütbeli askeri personeldir. Erlikten sonraki ilk rütbedir. Görevleri, içinde bulunduğu birliğin disiplinini gözetmek, emrindeki personeli savaş için hazır gidişatta yakalamak, yönet ve sevk etmek, vasıta ve gereçlerin bakımını yapmaktır. 

Kontratlı Onbaşı

Kontratlı Onbaşı, kontratlı er olarak en az 2 sene görev yaptıktan sonra uygun kadro ve görev yeri olması vaziyetinde, yeterlilik vaziyeti de göz önünde bulundurularak, Kontratlı Onbaşı rütbesi alır. Kontratları en az 1 sene en fazla 3 yıldır. Sınıf farklılığı yapabildikleri gibi görevleri vaktince kışlada iskan edilirler.

Er

Türk Silahlı Kuvvetleri’ da en düşük rütbeli asker olan er, gereksinimleri devlet tarafından karşılanan, Türk Silahlı Kuvvetleri’ da belirli bir zaman için silah altına alınan askerdir.