Son Haberler

Antimon Nedir? (Özellikleri, Kullanımı)

-
Eylül 16, 2022
Antimon Nedir? (Özellikleri, Kullanımı)

Antimon, kimyevi özellikleri nedeniyle değişik ürünlerde kullanılabilen bir elementtir. Tarihi daha öncekilere katlanan antimon, kullanışlı ancak zehirlidir.

Antimon Nedir? Özellikleri, Kullanımı

Antimon, antimuan veya tarihi ismiyle stibium… MÖ 3000’li senelere katlanan bir geçmişe sahip yarı metal element. Mozart’ı öldüren madde olduğu iddia edilir. Hatta Newton’un yerçekiminden çok antimonla ilgilendiği dedikodu edilir. Bu iddiaları kanıt etmek güç olsa da öğrenilen bir reel var ki zehirleyici özelliği olan antimon, kibritlerden kurşunlara, oyuncaklardan akümülatörlere kadar bir hayli üründe kullanılan çok ehemmiyetli bir elementtir. Tarihte bayanlar gözlerine sürme sürüklemek için antimon mineralini kullanırmış. Günümüzde ise bazı ilaçlarda özelliklerinden yararlanılan bir metaloittir. Antimonla alakalı derlediğimiz bilgiler ilginize sürükleyecektir.

Tarihçesi

Antimonun kullanımı MÖ 3100’lü senelere kadar uzanıyor. Antimon kapsayan mineraller, o tarihlerde gözlere sürme sürüklemek için kullanılmış. Mısır’daki bir arkeolojik kazıda bulunan MÖ 3000’li senelere bir vazoda da, antimon kaplamaya tesadüfülmüştür. Paris’teki Louvre Müzesi’nde sergilenen 5000 senelik bir vazo antimon kapsar. Antimonun keşfedilmesi ise 16. asırda asıllaşıyor.

İtalyan metalürji uzmanı Vannoccio Biringuccio, 1540 senesinde antimonun kimyevi özelliklerini kapsayan bir yazı yayınladı. 1604 senesinde Alman rahip ve alşimici Basil Valentino, yayınladığı bir alşimi kitabında antimonun zehirleyici özelliğinden bahsetti. Ancak bu kitabın reel yazarının Alman tuz üreticisi Johann Thölde olduğu öne sürüldü. Seneler sonra 1707 senesinde ise, Fransız kimyacı Nicolas Lemery, antimonla alakalı bir kitap yayınlayarak özellikleri ile alakalı daha detaylı ve geniş bilgiler verdi. Antimon ve bileşiklerinin ilk bilimsel tanımı olarak Lemery’in araştırması kabul edilir.

Antimonla alakalı bazı tarihler şunlardır;

Daha Önceki Mısır ve Arap ülkelerindeki bayanlar, antimon kapsayan stibium antimon sülfür maddesini kaşlarını boyamak için “sürme taşı” olarak kullanmış.
1892 senesinde Herbert Gladstone tarafından verilen bir konferansta antimonun yumuşak ve kırılgan özelliğinden bahsederek sanat ürünlerinde kullanılabileceğinden bahsedilmiştir.
1930’lu senelerde Çin’in Guizhou kentinde antimon, kısa bir vakit sikke yapımında kullanılmış.
Antimonun tarihteki ismi Latince “stibium”dur. Bu nedenle sembolü de “Sb”dir. Antimon adını ve sembolünü veren ad ise Jöns Jacob Berzelius’tur. Yunanca karşılığı, “yalnız değil” veya “yalnızlığa karşı” anlamındaki “anti monos” sözcüğüdür.


Fiziksel ve Kimyevi Özellikleri

Antimonun kimyevi sembolü “Sb”dir. Element tablosunun 5-A grubunda yer alır. Atom numarası 51, atom ağırlığı 121,76, yoğunluğu 6,7 olan katı bir yarı metaldir. Metal ile ametal arası özelliklere sahip metaloittir. Sertlik kıymeti 3-3,5 arasındadır. Erime noktası 630 derece, kaynama noktası 1587 derecedir. Gümüş beyaz renginde, parlak, kırılgan ve kolayca toz gidişatına getirilebilen bir metaldir. Isı ve elektrik geçirgenliği iyi değildir. Kristal yapısı kolay üçgenseldir.

Metalürjik olarak demir dışı metaller arasında yer alan antimon, kuru havadan etkilenmez. Nemli havada parlaklığını yitirir. Oda sıcaklığında havadan etkilenmez; ancak ısıtıldığında yanarak yoğun beyaz duman verir. Korozyon mukavemeti yüksektir. Soğuk ve seyreltik asitlerden etkilenmez. Sıcak derişik sülfat asidinden etkilenir. Altın suyunda kolayca çözünür. Seyreltik ve derişik nitrik asitlerde çözünür. İnce toz formu, sıcak derişik klorür asidiyle tepkimeye girer. Suda eriyen antimon bileşikleri, arsenik kadar zehirlidir. Mermi ve kalaya antimon katılınca sertleşir.

Tabiatta hür halde ender bulunur. Yerkabuğunda milyonda 0,2 ila 0,5 oranında antimon bulunur. Genellikle antimon sülfit bileşiği olarak oluşur. En ehemmiyetli ve ekonomik antimon minerali antimonit veya öbür ismiyle stibnittir. Antimonit, metal imalinde ve hammadde olarak kullanılan en ekonomik mineraldir. Kolay erir ve içeriğindeki yabancı maddelerden kolayca ayrışır. Antimon mineralleri, genellikle bizmut ve arsenik mineralleri ile beraber bulunur. Tabiatta takribî 150 mineralde antimon içeriği vardır. Antimon kapsayan başlıca mineraller şunlardır; senarmontit, servantit, valentinit, kermesit, livingstonit, tetraedrit, jamesonit, burnoit…

Minerallerden antimon elde edilmesi için gazlaştırma ve indirgeme, doğrudan filizden izole edilme, elektrolit, saflaştırma ve yıldızlama ismi verilen değişik usuller uygulanabilir. Yıldızlama usulünde erimiş akışkan antimon soğutuldukça yüzeyi yıldıza benzeyen bir biçim alır. Bu nedenle bu usule “yıldızlama” ismi verilmiştir.

Tabiatta iki natürel izotopun karışımı olarak bulunur. Bu izotoplar; Antimon-121 % 57,36, Antimon-123 % 42,64 biçimindedir. Ayrıca atom kütle numaraları 103-140 arasında değişen 35 adet de radyoaktif izotopu bulunur. Sarı, siyah veya gri ve metalik antimon olmak üzere 3 adet de allotropu vardır.


Hangi Ürün ve Alanlarda Kullanılır?

Antimonun alaşım ve bileşikleri tıptan sanayiye kadar bir hayli sektörde üretilen ürünşöhret hammaddesidir. Metal alaşımlarda sanayinin, organik bileşiklerde de tıp sektörünün kullandığı elementlerdendir. Tıpta balgam söktürücü ilaçlarda antimon içeriği vardır. Mühimmat imalinde de kullanılabilen antimon, seramik ve sırça sanayisinde, renklendirme uygulamalarında rol oynayan bir elementtir. Aynı zamanda akümülatörlerin hammaddesidir. Antimonun sülfitleri ve oksitleri de sanayide yaygın olarak kullanılmaktadır. Antimon pentasülfit, lastik imalatında vulkanizasyon casusu olarak kullanılır. Antimon sülfit ise, mühimmat ürünleri ve yangın hakimiyetlerinde aktif bir maddedir. Antimon trioksit, plastik, metal kaplamalar, seramik, emaye, boya imalinde kullanılır. Antimon oksit ise, kimya sanayisinde ehemmiyetli maddeler arasında yer alır. Matbaa harflerinde kullanılan mermi-kalay alaşımına katılan antimon, harflerin aşikar kenarlı ve sert olmasını sağlar. Kalay ve bakır alaşımı da, makine parçaları ve piston yataklarının imalinde kullanılır. Kalay-antimon alaşımıyla da, çok sağlam ve asitlere karşı mukavemetli bir madde elde edilir.

Antimon, bileşik ve alaşımlarının kullanıldığı bazı ürünler şunlardır; yarı geçirgenler, termoelektrik aletler, akü, lehim, matbaa cihazı harfleri, askeri malzemeler, kibrit, kauçuk, kumaş boyaları, çelik ürünleri, pigmentler, izli kurşun, tekstil ürünleri, işaret fişekleri, kurşun, elektrik kablosu kaplamaları, diyotlar, kızılötesi dedektörler, fren balataları, bataryalar, olta ucu, oyuncaklar…

Bunları Öğreniyor Musunuz?

Akışkan antimon dondurulduğunda yüzeydeki metal kristalleşerek ortasında yıldız veya eğreltiotuna benzeyen bir biçim ortaya çıkar.
Antimona millet arasında demir bozan, sürme taşı rastıktaşı gibi isimler verilmiştir.
Kibritlerin başındaki kırmızı madde, antimon pentasülfürdür.
Newton’un yerçekiminden çok antimonla alakalı araştırmalar yaptığı iddia edilir. Öyle ki, Newton’un antimon hakkında suratlarca sayfa yazı yazdığı belirtilir.
Mozart’ın yüksek ateşle çaba etmek için kullandığı fazla antimon nedeniyle can verdiği dedikodu edilir.
Antimon ve bir hayli bileşiği toksiktir. Antimon trioksit bir tozdur ve solunması halinde zehirlenmelere yol açabilir. Temas halinde cildi tahriş edebilir.
Antimona maruz kalınması halinde akciğer hastalıkları, kalp meseleleri, ishal, şiddetli kusma, mide ülseri gibi ciddi sağlık meseleleri ortaya çıkar.

Hangi Ülkelerde Rezervi Bulunur?

Dünyada toplam antimon rezervinin 5 milyon ton etrafında olduğu hipotez edilmektedir. Baz rezerv ise 3-4 milyon ton ortamındadır. Çin ve Rusya’daki antimon rezervi toplam dünya rezervinin yüzde 60’ına tekabül eder. Antimon rezervinin en bol bulunduğu ülkeler; Çin, Rusya, Bolivya, Japonya, Güney Afrika, Meksika ve Avustralya’dır. En büyük antimon imali Çin’in Hunan bölgesinde yapılır. Dünya antimon imalinin takribî yüzde 75’i bu bölgede yapılmaktadır. Antimon imalinde Çin’i; Rusya, Tacikistan, Bolivya ve Avustralya takip ediyor. Dünyada senelik antimon imali takribî 50 bin tondur.

Türkiye’deki metal antimon rezervinin ise 300 bin ton olduğu hipotez edilmektedir. Türkiye’de Balıkesir, Gediz ve Hisarcık bölgesi, Simav ve tavşanlı bölgesi, Bursa, Sivas, İzmir-Beydağ ve Tokat’taki cevherlerden antimon üretilmektedir. Türkiye’deki antimon imali konsantre cevher ve metalik antimon olarak yapılır.