Son Haberler

Anne Baba Tutumlarını Etkileyen Faktörler

-
Eylül 1, 2022
Anne Baba Tutumlarını Etkileyen Faktörler

Anne Baba Tavırlarını Etkileyen Etkenler 

Anne baba tavırlarını etkileyen bir hayli etken vardır fakat genel olarak anne babaların çocuk yetiştirme tavırlarını etkileyen etkenler dört başlık altında bir araya gelebilir: 

1. Ailenin sosyo-demografik özellikleri 

2. Anne babaların kendi yetiştiriliş stilleri 

3. Anne babaların çocuk gelişimine ait bilgi seviyeleri 

4. Çocukların huy özellikleri 

Ailenin sosyo-demografik özellikler

Anne-babanın kültürel değişiklikleri, sosyal sınıf değişiklikleri, öğrenim vaziyeti ve işleri, yaşları, aile içi ilişkiler ve etrafla sosyal ilişkileri, çocuğun cinsiyeti, yaşı, doğuş sırası, ailedeki çocuk rakamı, ailenin sosyo-ekonomik vaziyeti ve aileyle beraber yaşayan öbür bireylerin varlığı, ailenin çocuk yetiştirme tavırlarını etkilemektedir.

Yapılan çalışmalar, anne baba tutumlarının yaşanılan bölgeye göre değiştiğini göstermektedir. Kırsal bölgedeki anne babaların kentsel bölgedeki anne babalara göre daha gözetici ve daha katı/sert disiplin tavırlarını özümsedikleri, kentte yaşayan anne babaların kırsal bölgedekilere göre daha demokratik bir tavra sahip oldukları belirlenmiştir.

Anne babaların eğitim vaziyeti davranışlar üzerinde tesirli bir etmendir. Yapılan araştırmalara göre, ilkokul mezunu olan ebeveyn ile yüksek mektep mezunu olan ebeveynin çocuklarına uyguladıkları tutumlarının değişiklik göstermesi olasılığı vardır. Anne babaların öğrenim seviyeyi çoğaldıkça, çocuklarına karşı daha demokratik tutumlar sergiledikleri ve eğitimli anne babaların eğitim almamış anne babalara oranla çocuklarının gelişimlerini anlama mevzusunda daha şuurlu oldukları bulunmuştur.

Anne babanın çocuk sahibi olma yaşı, çocuklarına karşı tavırları üzerinde tesirli olan bir öbür unsurdur. Özellikle ufak yaşlarda çocuk sahibi olan annelerin, yaşam deneyimlerinin azlığı ve henüz ergenlik yarıyılında olmaları gibi muhtelif sebeplerle , çocuklarına karşı daha pervasız davrandıkları, çocuğa karşı sevecen tavırlarının ve alaka seviyelerinin düşük olduğu görülmüştür.

Ailenin kazanç seviyesinin yüksek ya da düşük olması, çocuğun gelişiminde ehemmiyetli rol oynamaktadır. Sosyo-ekonomik seviyeyi düşük ailelerde genellikle temel gereksinimler karşılanamaz, çocukların hareketleri hudutlandırılır ve anne babanın çocukla gerektiği gibi ilgilenememeleri çocukların gelişimlerini negatif güzergahta etkileyebilir. Düşük sosyo-ekonomik seviyedeki annelerin, ekonomik ihtimallerin kısıtlılığı sebebiyle psikolojik olarak fazla aşındıkları ve yaşadıkları stres neticeyi çocuklarına karşı daha sert davranabildikleri görülmüştür. 

Çocukların cinsiyeti, anne babaların davranışlarında tesirli olabilmektedir. Cemiyetimizde genellikle oğullara karşı müsamahalı, kızlar üzerinde ise daha baskıcı gözetici bir yetiştirme stili özümsenmiştir. Anne babaların kız ve oğullar için değişik temenniler içinde olmaları, onlara karşı davranışlarında da değişikliklere neden olabilmektedir. 

Karı-koca arasındaki ilişkinin niteliğinin anne-çocuk arasındaki ilişkiyi etkilediğini göstermektedir. Şayet eşler arasındaki ilişki sıhhatli değilse anne bu boşluğunu doldurabilmek için tam alaka ve sevgisini çocuğuna aktarmakta, bu da, çocuğun bağımsız bir şahsiyet geliştirmesini yasaklayabilmektedir. Anne baba arasındaki bağlantı bozukluğundan en fazla negatif etkilenenler çocuklardır. Anne baba çocuklarına denk sevgi ve kavrayış gösterip kaideler koydukları takdirde, onlarla ilişkileri daha balanslı ve pozitif olacaktır. 

Annelerin iş yaşamında daha faal rol alması, çocuk yetiştirme tutumu üzerinde tesirli olabilmektedir. insanlar zamanlarının yarısından çoğunu çalışarak geçirirler. Ebeveynlerin işleri, şahsiyet özelliklerini etkileyebilmektedir. Kesintisiz stresli etrafta çalışan ebeveynler gün süresince yaşadığı gerginliği, konuta gittiğinde istemeden de olsa çocuğuna yansıtabilirler. 

Aileyle beraber yaşayan öbür şahıslar, anne babaların çocuklarına karşı davranışlarında tesirli olabilmektedir. Ailenin yaşadığı etrafta bazen anneanne, büyükbaba, teyze, dayı, hala ve amca gibi yakın akrabalar da bulunabilirler. Bu şahıslar çocuğun eğitimine ister istemez müdahale edeceklerdir. Çocuğun eğitimiyle alakalı mevzularda ortak tutum sergilenirse çocuk hasar görmez. Anne babanın koydukları kaideler bozulduğu takdirde çocuk hasar görecektir. Ailedeki öbür fertler anne babaya değer vermeli, çocuğun yanında onları ufak düşürücü tavırlarda bulunmamalıdırlar. 

Anne-babaların kendi yetiştiriliş stilleri 

Anne-baba tesiri, davranışların yaradılışında ehemmiyetli rol oynar. Özellikle mektep evveli yarıyılda çocuk, anne babasını kendisine muhtelif mevzularda bilgi verecek, mükâfatlandırıp cezalandıracak tek otorite olarak gördüğü için, çocuğun nelere nasıl bir davranış geliştireceğini atama eden tek etmenin ebeveyn olduğu söylenebilir. Anne baba şahsiyet yaradılışını tesirlerken, öbür yandan, nasıl anne ve baba olunacağına dair bir eğitim de vermiş olurlar. Babalık ve analık kalitelerine sahip şahıslar, büyük bir ihtimalle, bu kaliteleri kendi çocuklarının ilk senelerinde kazanmışlardır. Bu yarıyılda çocuk, anne babasıyla aynılaşır ve onların çocuk yetiştirme mevzusundaki tutumlarını kendisine model alır. Demokratik etrafta yetişen anne babalar için büyük bir mesele olmayabilir. Ancak baskıcı bir etrafta fazla korunarak geliştirilmiş anne babalar, yetiştirecekleri çocuklar için büyük bir risk oluşturabilirler.

Anne babalar, çocukları bir problemle karşı karşıya kaldığında kendi anne babalarının takınmış oldukları ananesel yaklaşımları özümsemekte ve bu sebeple kendi anne babalarının yaptıkları yanılgıları yinelemektedirler. Çağa uymayan ananesel usuller noksan kaldığında ise, nasıl davranacaklarını öğrenmemektedirler. 

Anne babaların çocuk gelişimine ait bilgi seviyeleri 

Anne babaların çocuklarına istenilen tutum ve alışkanlıkları kazandırabilmeleri, kendi kendisini sorgulayan, duygu ve düşüncelerini serbestçe ifade edebilen ve teşebbüsçü fertler olmalarını sağlayabilmeleri, öncelikle onları tanımaları, kavramaları ve onlarla sıhhatli bir bağlantı kurmalarıyla muhtemeldir. Anne babalar zaman zaman, çocuklarının alaka marifetlerinden çok, kendi hayal ettikleri modele uygun bir çocuk yetiştirme mücadelesi içine girerler, bu sebeple onları, kapasitelerini aşan bir temenniyle eğitmeye çalışırlar. 

Bu sebeple anne babalar, çocuklarını geleceğe daha iyi hazırlama ya da çağın ekonomik gereklerine ayak uydurabilme mevzusunda bazı yanlışlar yapabilmektedirler. Bir çocuğu iyi yetiştirmek için her anne babanın lüzumlu bilgileri edinmesi bırakılmaz bir koşuldur. 

Çocukların fertsel özellikleri 

Huy, çocuğun etkinliklerinin seviyesini, yeni etraflara tepkisini ve duygularını ifade etmesini etkilemektedir. Yapılan araştırmalarda çocuğun huyunun anne babayı etkilediği bulunmuştur. Güç olarak nitelendirilen çocukların, daha çok hakimiyet altında yakalandığı ve anne-çocuk arasında çatışmalar olduğu, geçimsiz çocukların daha çok umursamama edildiği görülmüştür. 

Uzman Psikolog Candan TURHAN