Son Haberler

Alkolmetre Nedir, Nasıl Çalışır?

-
Eylül 13, 2022
Alkolmetre Nedir, Nasıl Çalışır?

Alkolölçer; kandaki içki ölçüyünı nefesteki havadan tespit eden bir makinedir, miktar üniteyi promildir; iyi sonuç almanın miktarı ‘diyafram’ nefesidir.

Alkolmetre Nedir, Nasıl Çalışır?

Alkolölçer, nefesteki içki oranıyla kandaki vasati içki oranını tahmini olarak bulan bir makinedir. İçki tespiti, bir hayli trafik kazasının önüne geçilmesi veya suçlunun tespiti için önemli. Bu tespiti yapan alkolölçerler bu nedenle büyük önem kazanıyor.

Trafikte legal olarak belirlenmiş ölçüden fazla içki tüketimi yasak. Bu yasağı delerek limitin üzerinde içki alanların tespit edilmesi için kan ve idrar analizi yapmak gerekiyor. Ancak bu test sonucunu kısa müddette almak önemli. Bu nedenle içki ölçüyünı çok kısa müddette nefesten tespit eden alkolölçerler geliştirilmiştir. Makineden en yararlı sonucu alabilmek için diyaframdan yani göbekten nefes vermek gerekiyor. Diyaframdan nefes vermek ile alkolölçer arasındaki bağlantıya değineceğiz; ancak öncelikle aygıtı azıcık tanıyalım.


Alkolölçernin Çalışma Prensibi Nedir?

Kandaki içki ölçüyünı belirten miktar üniteyine “promil” ismi veriliyor. Alkometre, içkiyin nefesteki oranıyla bedendeki vasati kan değerlerini hesaplayarak kandaki içki ölçüyünı en yakın bir kıymetle promil olarak veriyor. Bu nedenle elimize sürdüğümüz kolonya veya ağzımızı sildiğimiz içkili ıslak mendil dahi makinede görünen içki ölçüyünı etkileyebilir.

Makine; ışık kaynağı, potasyum dikromat solüsyonu, filtre, fotoselli dedektör, ölçüm üniteyi ve gösterge gibi kimyeviler ve parçalar kapsar. Alkolölçerlerin kimyevi esası “redoks reaksiyon” olarak tanımlanır. Nefesle bilgilen hava, alkalin çözücünün içine asidik potasyum dikromat solüsyonu ile temas ettiğinde çekilir. Makineye üflenen havadaki içki veya etanol, asetik isyankarda dönüşür. Daha sonra etanol, asetik asit ile oksitlenir ve turuncu-sarı renkte dikromat iyonundaki krom, yeşil krom iyonuna indirgenir. Kandaki içki seviyesi de bu renk başkalaşımınin derecesinin ölçülmesi ile oraya çıkar.

Başka bir cins alkolölçernin çalışma prensibi ise şöyledir; alkolölçere nefes üflendiğinde makinedeki elektrik devrelerinden geçen elektrik akımı içki ölçüyüna göre değişir. Bu akım, makinedeki algoritmalara göre kıymetlendirilerek ölçülür ve kandaki takribî içki ölçüyü ortaya çıkarılır.

Üç cins alkometre vardır. Bunlar; nefes ölçer, zehir ölçer ve alkosensör olarak adlandırılır.

Nefes ölçer; yukarıyada bahsettiğimiz kimyevi reaksiyon sonucu renk başkalaşımı temel alarak ölçüm yapar. Zehir ölçer; kızılötesi optik ve fonotik analizler yani spektrosopi yöntemi ile içki tespiti yapar. Alkosensör; öteki ismiyle içki sensörü, içkiyin bir yakıt bataryayı dedektörleri içindeki kimyevi tepkimesiyle ölçüyünı tespit eder.


Alkolölçer ve Diyaframdan Nefes Almak

Alkolölçerden yararlı sonuç alabilmek için diyaframdan nefes almanın önemine değinmiştik. Diyafram, üç delikle yemek borusuna, aorta ve ana toplardamara açılan bir kastır. Nefes aldıkça kasılır. Diyafram adaleyi, insanın solunum kapasitesinin bütün kullanılmasına takviyeci olur ve bu adale aracılığı ile nefes almak doğru nefes alma yöntemlerinden biridir. İnsanlar doğduklarında diyaframdan nefes almaya başlar ve zamanla bu alışkanlıklarını vazgeçer. İnsanlar genellikle ikincil adaleler olan çene, boyun ve sırt adaleleriyle nefes alır. Bu yöntem, kısıtlı nefes alma şeklinde tanımlanır ve göğüs nefesi diye adlandırılır. Bu yöntemle bütün nefes alma hakikatleşmez. Diyaframdan nefes almak için göbeği kullanmak gerekiyor. Tabi bu nefes yöntemini yaşamımıza uyarlamak için de bazı stratejiler geliştirmek gerekebilir.

Bu ayrıntıyla alkolölçerden sıhhatli ve yararlı sonuçlar elde etmek için diyaframın önemini anlamış olduk. Bazen televizyonlardaki haberlerde görürsünüz. İçkili taşıt kullanan sürücüler polisin uzattığı alkolölçeri üflerken zorlanır veya kısaca üfleyip vazgeçer. Bazen bilinçli olarak göbekten yani diyaframdan nefes vermeyen sürücüler polisleri yanıltmaya çalışır. Çünkü yemek borusu, aort ve ana toplardamar üçgeninde bulunan diyaframdan nefes verildiğine makineye daha çok içkili hava verilmiş olacaktır. Polisler ısrarla içkili sürücüyü “iyi üfle” şeklinde uyarır. Aslında bunun açılımı “diyaframdan üfle” demektir. Bu biçimde kandaki içki ölçüyünı promil olarak en yakın kıymetle ölçmek mümkün olabilir.

Alkolölçer Ngerçek Buluş Edildi?

Alkolölçernin buluş edilmesi sürecini kıymetlendirmek için önce 1769 yılına gidelim. Bu tarihte Fransa’da buğu gücüyle çalışan bir arabayın testi sırasında taşıt duvara çarpmıştır. Tarihteki ilk araba kazası olarak kayıtlara geçen bu kazadan seneler sonra 1897’de bir taksi sürücüyü içkili biçimde direksiyon başına geçmiş ve bir binaya çarpmıştır. İçkiyin tesiri ile ilk trafik kazası da bu kazadır. Zamanla trafik kazaları artan taşıt ve insan sayısına göre çoğalmış, içkili taşıt kullanımı sonucu meydana gelen kazalar da ciddi sualn olmaya başlamıştır.

İçkili taşıt kullanımı ile trafik kazaları arasında önemli bağlar ortaya çıktı. Zamanla yapılan testlerde kandaki içki oranında 20 mgdl ölçüyünda bir çoğalışın trafik kazasında vefat tehlikeyini ikiye katladığı ortaya çıkardı. Bu ölçü 150 mgdl ve üzerinde bir orana çıktığında bu tehlikeyin 600 katına kadar çıkabildiği tespit edildi. Muhtelif araştırmalar içkili sürücülerin kaza yapma tehlikeyinin de öteki sürücülere göre yüzde 50 veya daha fazla olduğunu ortaya koydu. Tüm bu çalışmalar yetkilileri bazı önlemler almak zorunda vazgeçti.

1874 yılında tahlilci Francis Edmund Anstie solunum havasında içki tespit edilmesi yönündeki araştırmasında içkiyin minik bir ölçüyünın solunum yoluyla; bir ölçüyünın da idrar yoluyla bedenden atıldığını tanımladı. Alkolölçerlerin ortaya çıkması bu tespitin ortaya çıkarıldığı tarihe kadar gider. Daha sonraki senelerde yapılan çalışmalar bir noktaya kadar gelmiş ve 1927 yılında W.D. Mc Nally “alkolölçernin atası” niteliğinde bir makine geliştirmiştir. Mc Nally, buluş ettiği makine ile solunum havasını bir tüpe toplayabildiğini; buradaki renk başkalaşımı ile kişinin içki içip almadığını belirleyebildiğini ve polislerin bu makine sayesinde bir sürücünün içki içip almadığını tespit edebileceklerini iddia etmiştir.

Aynı sene içinde polis hekimi Dr. Gorsky, içki ölçümü için bir sanıktan futbol topunu nefesi ile şişirmesini istemiş, yapılan testlerde 2 litrelik nefeste 1,5 miligram içki tespit edilmiş, bu sonuca göre sanığın yüzde 50 oranın içkili olduğunu ortaya çıkarmıştır. 1931 yılında İndiana Üniversitesi’nde görevli biyokimyacı Dr. Rolla N. Harger, Türkçe karşılığı “sarhoşmetre” olan ‘drunkometer’ ismi bilgilen bir makine geliştirmiş, 1936 yılında bu aygıtın patentini almıştır. 1938 yılında İndiana polisleri bu aygıtı deneyerek pozitif sonuçlar almıştır.

Bu makine geliştirilerek 1941 yılında “Intoximeter” ve “Alkometer” ismi bilgilen aygıtı buluş edilmiştir. 1954 yılında ise Dr. Robert F. Borkenstein, daha az yer kaplayan, taşınması kolay ve daha yararlı sonuçlar veren “Breathanalyzer” ismi bilgilen aygıtı buluş etmiştir. Bu aygıtı 1958 yılında İndiana polisi üretmeye ve kullanmaya başlamıştır.

Bu aygıtı geliştiren NJ Stephenson Corporation isimli işletme, 1974 yılında geliştirdiği “Alcolmeter” isimli aygıtı piyasaya sürmüş. Bu tarihten itibaren de polisler tarafından yoğun olarak kullanılmaya başlamıştır. Ülkemizde ise 1990’lı senelerde yaygınlaşan alkolölçer, muhtelif versiyonları ile devlet müesseseleri tarafından kullanılmaya başlanmıştır.


İçki Limiti Nedir?

Ülkemizde trafikte içki limiti, 1 litre kanda yarım gram içkiye denk olan 0,50 promildir. Bu limitin üzerinde içkili olarak taşıt kullanmak yasaktır. Bu sınır, hafifleme, dikkatin eksilmesi, koordinasyon ve idrak bozukluğunun başladığı sınırdır. Bu limit aşıldıkça içkiyin insanlar üzerindeki tesiri belirginleşir. Üç promil içki tespit edilen bir kişinin refleksleri eksilir, bilinci bulanıklaşır ve bazı bireylerde bilinç kaybı oluşur.

Yol kenarlarında yapılan içki, uyuşturucu ve uyarıcı testleri trafik güvenliği için büyük önem taşıyor. Dolayısıyla alkolölçer gibi aygıtlarla yapılan testlerin sürücüler üzerinde caydırıcı tesiri de yadsınamaz bir hakikat. Bu nedenle bazı yaptırımlar uygulanmaktadır. Alkolölçer ile içkili tespit edilen sürücü 2918 Rakamlı Karayolları Trafik Kanunu’nun 485 maddesi uyarınca para cezası, vasıtayın trafikten men edilmesi ve sürücü belgesinin alınması gibi cezalar uygulanıyor.