Son Haberler

Alfred Bernhard Nobel Kimdir? (Hayatı, Başarıları)

-
Eylül 8, 2022
Alfred Bernhard Nobel Kimdir? (Hayatı, Başarıları)

Nobel Ödüllerini herkes öğrenir; ancak Alfred Nobel’i kimse tanımaz. Dinamitin mucidi ve Nobel Ödülleri’nin fikir babası Nobel, buluşu ile servet edindi.

Alfred Bernhard Nobel Kimdir? Hayatı, Başarıları

Alfred Bernhard Nobel, soyadın da anlaşılacağı gibi Nobel Ödülleri’nin ad babası. Nobel Ödülleri, vasiyeti üzerine serveti kullanılarak dağıtılıyor. Aynı zamanda dinamitin de mucidi olan ünlü bir kimyacı ve mühendis. Hem mucit hem de sanayici olarak büyük bir servete sahip olan Nobel, babası gibi patlayıcılara ilgi duyan bir şahıstı. Doğduğunda ailesi iflas etmişti. Mühendis ve mucit babası, mayın satarak tekerrür zengin oldu; ancak savaş bitince yeniden iflas etti. Abileri, bulduğu dinamit sayesinde bulunan petrol yataklarını işleterek büyük bir servet sahibi oldu. Kendisi de bir hayli ülkedeki onlarca firmayla patlayıcı ve silah üreterek zengin oldu. Can Vermeden evvel hakkında yapılan “vefat taciri” haberi Nobel için bir dönüm noktasıdır. Kendisini bunun için tenkit etenlere karşı servetini insanlığa hizmet edenlere affetti. İş hayatındaki galibiyetleri nedeniyle “nobelyum” elementine ismi verildi. Kasırgalı bir hayat yaşayan Alfred Nobel’in dünyasına davetli olalım.


Hayatı

Alfred Bernhard Nobel, 21 Ekim 1833 tarihinde İsveç’in Stockholm kentinde varlıklı bir ailenin üçüncü çocuğu olarak dünyaya geldi. Annesi Andriette Ahlsell, babası mühendis Immanuel Nobel’dir. Babası, köprüler ve binalar inşa eden bir mühendis ve mucitti. Babası üretim işlerinde kullanılabilecek patlayıcılara ilgi duyardı. Doğmadan 20 gün evvel, 1 Ekim 1833’de aynı zamanda iş adamı olan babası, ticari mülklerle dolu gemisi battığı için iflas etti. Dolayısıyla Alfred Nobel, ekonomik kasvet yaşayan bir ailede gözlerini dünyaya açtı. Ailesi iyice fakirleşti. Hatta abileri Ludvig ve Robert, kibrit satarak aileye ekonomik katkı sağlamaya çalışıyordu.

Nobel ailesi, 1837 senesinde Finlandiya’ya taşındı. Burada istediği ticari kazancı elde edemeyen baba Nobel, ailesini alarak 1842 senesinde daha önceki Sovyetler Birliği’nin St. Petersburg kentine yerleşti. Alfred, bu yarıyılda henüz 9 yaşındaydı. Patlayıcılara ve silahlara ilgi duyan babası, burada ufak bir mayın atölyesi kurdu. Annesi de bir bakkal şirkete başladı. Baba Nobel, atölyesinde büyük işler yapmaya başlar. Kırım Savaşı sırasında Sovyet ordusu için mayın üretti. Bu vakitte büyük kazançlar elde etti ve zengin bir iş adamı oldu.

Bu arada, Alfred Nobel özel hocalardan eğitim almaya başladı. Doğa bilimleri, dil ve edebiyat alanlarında kendini geliştirdi. 17 yaşında İsveççe, Rusça, Fransızca, İngilizce ve Almancayı akıcı bir dille görüşebilmekteydi. Fizik, kimya, şiir ve İngiliz edebiyatına ilgi duyardı. Ancak mühendis olmasını isteyen babası şiir ve edebiyata alakasından rahatsız oluyordu. Babası, kimya mühendisliği eğitimi için onu yurtdışına gönderdi. Alfred Nobel, iki sene içinde İsveç, Almanya, Fransa ve Amerika Birleşik Devletleri’nde bulundu.

Fransa’nın başşehri Paris’te bulunduğu yarıyılda ünlü kimyacı Theophile Jules Pelouze’nin laboratuvarında çalıştı. Paris’teki laboratuarda, 3 sene evvel nitrogliserini keşfeden İtalyan kimyacı Ascanio Sobrero ile tanıştı. Sobrero ile bir zaman nitrogliserin üzerine çalışmalar yaptı. Alfred Nobel, güçlü bir patlayıcı akışkan olan nitrogliserin ile ilgilenmekteydi. Nitrogliserin, baruttan daha güçlü bir maddedir ve tazyik ve sıcaklığın tesiri ile basitçe patladığı için pratik olarak kullanılamaz. Hakimiyet edilemediği için bir hayli vefata yol açar. Nobel, uzun zaman nitrogliserini hakimiyet altında yakalamanın veya patlatabilmenin yollarını aradı.

Alfred Nobel, 1852 senesinde ailesi tarafından St. Petersburg’a çağırıldı. Nitrogliserin ile alakalı çalışmalarını burada yapmaya devam etti. Bu yarıyılda Kırım Savaşı’nın sona ermesinden dolayı babadene gelen mayın siparişleri kesildi ve işleri bozulmaya başladı. Babası ikinci kere iflas etti. Bunun üzerine baba, oğulları Alfred ve Emil ile beraber Stockholm’e döndü. Öteki oğulları Robert ve Ludvig, St. Petersburg’ta kaldı.

Alfred Nobel, 1863 senesinde Stockholm’de nitrogliserin ile alakalı çalışmalarına devam etti. Bu çalışmalarında az ölçüde nitrogliserin yapmaya başladı. 1864 senesinde nitrogliserin ile alakalı bir çalışma sırasında büyük bir patlama alana geldi ve çalıştığı laboratuar devrildi. Bu patlamada ufak kardeşi Emil ile beraber 4 şahıs daha hayatını kaybetti. Bunun üzerine Stockholm’de çalışmaları menedildi. Alfred Nobel, bu üzücü hadise üzerine çalışmalarına devam etmeye karar verdi. Çalışmalarını İsveç’in en büyük üçüncü büyük gölü Malaren Gölü’nde demirlemiş bir mavnada bir cins gemi sürdürmeye devam etti.


Dinamiti Buluşu

Alfred Nobel, çalışmalarında nitrogliserini patlayıcı madde olarak kullanmanın yollarını inceledi. 1864 senesinde nitrogliserini hakimiyet altına almayı başaran Nobel, dinamit barutunu buldu. Nobel’in buluşu o yarıyılda sanki çığır açtı. Kısa vakitte Avrupa’da “dinamit kralı” olarak tanındı. Çalışmalarını geliştiren Nobel, 1865 senesinde bir fabrika kurdu. 1867 senesinde bulduğu maddeye “dinamit” ismi ile tescil aldı. Dinamit çubuklarının patlatabilmek için ateşlenebilen bir başlık buluş etti. 1879 senesinde Paris yakınlarındaki Servan’da bir laboratuvar kurdu. Buradaki çalışmalarında nitrogliserin ile nitroselülozun denk ölçüde karışımından oluşan ve “dumansız barut” ismini verdiği “itici barut”u buldu. Bu barutla üretilen dinamitler, madencilik alanında büyük bir gelişim yaşanmasına yol açtı. Madenlerde uzun süren erişilemeyen madenlere dinamitler sayesinde kısa vakitte erişilmeye başlandı. Maden yatakları daha yararlı çalışmaya başladı. Yollar, köprüler, barajlar ve tüneller dinamitler sayesinde daha kısa vakitte yapılmaya başlandı.

Nobel, dinamiti bulgusundan birkaç sene sonra “kordit “isimli bir patlayıcı ile alakalı İngiliz hükümeti ile davalık oldu. Hükümet aleyhine açtığı davayı kaybetti. Bu yarıyılda Fransa’ya karşı kurulan bir ittifakta İtalya ile işbirliği yaptı. Aleyhinde başlatılan kampanyalar nedeniyle Paris’i terk etmek zorunda kaldı. İtalya’nın San Remo kentine yerleşen Nobel, laboratuvarını da bu kente taşıdı.

Bu arada, dinamiti bulan Nobel bilimsel çalışmalarına devam ederken, Sovyetler Birliği’nde kalan abileri Ludvig ve Robert, kardeşlerinin bulduğu dinamit sayesine Kafkaslar’da petrol yatakları keşfetti. Bu yatakları işleten Nobel ailesi, büyük bir servet kazandı. Alfred Nobel de, zamanla 20 değişik ülkede silah ve patlayıcı üreten 90 değişik işletme kurdu. Bir Hayli ülke, silah ve patlayıcı gereksinimlerini Nobel’in fabrikalarından karşılamaya başladı. Bu yarıyılda Alfred Nodel de büyük bir servete sahip oldu.

Nobel’in Hayatındaki Dönüm Noktası ve Vasiyeti 

Alfred Nobel ve ailesi, dinamit temelinde dolaylı olarak büyük bir servet kazanırken, 1888 senesinde abiyi Ludvig Nobel hayatını kaybetti. Bu hadise sonrası Fransız gazeteleri “Vefat taciri can verdi” başlıklı haberler yayınladı. Haberde, “İnsanları süratlice öldürmenin yolunu bularak zengin olan Dr. Alfred Nobel, can verdi” ifadesi yer alıyordu. Gazeteler, reelinde Alfred Nobel’in can verdiğini sanmıştı. Bu haberleri dinleyen Nobel, kendisi can verdikten sonra böyle başlıklar atılacağını kavrayınca büyük bir yeis yaşadı. Kurduğu firmaların insanları öldüren patlayıcı ve silahları üretiyor olması ve buluşunun savaşlarda kullanılması nedeniyle vefatına kadar sürecek bir yeis içine girdi. Hayatının son yarıyıllarını “bereketsiz bir insan” olduğu fikri ile yaşadı.

Bunun üzerine servetini insanlığa hizmet edenlere affetmeye karar verdi. Vasiyetinde, üzerindeki gayrimenkuller ve servetinin nasıl dağıtılacağına dair detaylı bilgi veren Nobel, şu ifadeleri kullanmıştır; “Arkasımdan vazgeçtiğim gayrimenkul ve servetimin tamamı, alttaki biçimde dağıtılacaktır. Kapital, emniyetli bir biçimde fonda bir araya gelmelidir. Bu fonun kazancı her sene insanlığa en büyük hizmeti yapan şahıslara dağıtılmalıdır.” … “En büyük ve kesin hevesim ödüller adaylara dağıtılırken netlikle milliyet ayrımı yapılmamasıdır. En önemliyi, ödülü alacak kişi bir İskandinavyalı da olabilir, olmayabilir de…”

Vefatı

Alfred Nobel, 10 Aralık 1896 tarihinde 63 yaşında San Remo’da hayatını kaybetti. Beyin kanaması neticeyi ölen Nobel’in cenazesi Stockholm’de defnedildi. Nobel, can vermeden evvel son senelerinde buluşları nedeniyle ölen insanların yeisini ve pişmanlığını yaşadı.


Nobel Ödülleri

Alfred Nobel, hiç evlenmemiştir. Servetinin de vasiyeti üzerine insanlığa hizmet eden bilim adamlarına her sene bir ödül aracı ile dağıtılmasını istemiştir. Bu nedenle her sene servetinden 32 milyon 200 bin kron Takribî 14,5 milyon Türk lirası insanlığa hizmette bulunanlara dağıtılır. 27 Kasım 1895 tarihli vasiyeti üzerine her sene ölüm ettiği 10 Aralık gününde fizik, kimya, tıp, edebiyat ve barış dalları olmak üzere toplam 5 dalda ödül verilmeye başlandı. 1900 senesinde İsveç hükümeti tarafından Nobel Vakfı heyetti. Vakıf aracılığı Nobel Ödülleri kumpaslı olarak dağıtılmaya başlandı. 1968 senesinde İsveç Bankası, Nobel’in hatırasına ekonomi ödülü vermeyi kararlaştırdı. Ekonomi dalındaki ilk Nobel ödülü 1969 senesinde verildi.

Nobelyum Elementi

Alfred Nobel’in ismi, iş hayatındaki galibiyetleri nedeniyle 102 numaralı nobelyum isimli elemente verilmiştir. İsveçli kimyacıların ilk olarak keşfettikleri, Sovyetler Birliği bilim adamlarının belirlediği elemente, İsveçli takımın teklifi üzerine “nobelyum” ismi verildi. Bu ad, kimya ve fizik alanında yetkili müessese olan Beynelmilel Temel ve Uygulamaları Kimya Birliği IUPAC tarafından 1997 senesinde onaylandı.

Nobelyum; İsveç, Rusya ve Amerikalı bilim adamları tarafından bağımsız olarak keşfedilmiştir. Keşif hakkı Rusya’ya, ad hakkı İsveç’e verilmiştir. Bulguyu ve adlandırması mevzusunda uzun zaman kavga yaşanan bir elementtir. Doğada bulunmayan sentetik bir metaldir. Aktinit element serisinde yer alır. Henüz gözle görülür ölçüde birleşimlenememiştir.


Alfred Nobel’le Alakalı Bazı Notlar

Alfred Nobel, can vermeden 1 sene evvelki vasiyetinde servetinden 1 milyon kronun Takribî 450 bin lira yeğenleri ve bir yarıyıl âşık olduğu Sofie Hess isimli bayana verilmesini istemiştir. Servetinin kalanını insanlığa hizmet edenlere bağışlamıştır.
Dinamiti bulması nedeniyle tenkit etilen Nobel, şunları söylemiştir; “Dinamiti bulan adamı barış arkadaşı görenler alay edecektir. Varsın olsun! Madem insan usunu dinlemiyor; öyleyse o kadar vahim bir öldürme vasıtayı bulunmalı ki, insanlık fobi ve korunma içgüdüsü ile barışı seçsin.”
Nobel, cemiyet içinde her zaman güler suratlı ve keyifli bir insan olarak tanındı. Ancak suratında her zaman keder ve efkâr izleri vardı.
Nobel, babası iki kere iflas ettiği için muhtaçlığı bilen bir insandı ve yoksullara karşı oldukça cömertti. Bir defasında, “Ölen insanlar için muhteşem abideler yapmaktansa, muhtaç insanların karnını doyurmayı seçim ederim.” demiştir.
Nobel, dinamiti ve itici barutu bulduğu için savaşlarda bir hayli insanın vefatına yol açtığı mazereti ile tenkit etildi; ancak kendisi barış yanlısı bir insandı. Vefatına kadar enternasyonal barış için parasını ve emeğini harcamıştır.
Nobel, barışla alakalı şu lafları sarf etmiştir; “İki büyük askeri birliğin birbirlerini bir saniye içinde yok edebileceklerini gördükleri gün, umuyorum ki, uygar halklar savaştan bırakacaklar ve silahlarına vazgeçeceklerdir.”
Nobel’in serveti, sanıldığı gibi savaşlarda kullanılan patlayıcılardan değil, yol, baraj, maden, kanal ve tünel inşaatlarında kullanılan dinamittendir. Askeri anlamda kullanılan tek buluşu dumansız baruttur. Bu barutun servetindeki hissesinin en fazla yüzde 10 olduğu belirtiliyor.