Son Haberler

1 Nisan Nedir, Neden Şaka Yapılır?

-
Eylül 19, 2022
1 Nisan Nedir, Neden Şaka Yapılır?

1 Nisan günü dünyanın neredeyse her yerinde neredeyse sözlü bir kural haline gelmiştir. Bu şaka yapma ananesini hepimiz yakından öğreniyoruz, değil mi? Peki nedir bu anane ve neden 1 Nisan günü şaka yapma ananeyi zaman içerisinde bu kadar kabul görmüş ve dağılmıştır. İlk olarak ne zaman ve nerede ortaya çıkmıştır? Neden şaka yapılır ve neden bu şakalar 1 Nisan günü yapılır gibi soruların yanıtlarını yazımızın ilerleyen kısımlarında veriyor olacağız.

1 Nisan Ananeyi ve Fransa’nın Nisan Balığı Hikayesi

1 Nisan şaka ananesinin alana gelmesi ile alakalı muhtelif görüşler mevcuttur. Bunların arasında en çok öğrenilen ve inanılanı ise Fransa’da 1 Nisan haysiyeti ile alana gelen balık avlama yasağına karşı orada yaşayan milletin balıkçılara karşı 1 Nisan yaptıkları 1 Nisan şakası Nisan Balığı ile açıklanmaktadır. 

Bu açıklamaya daha yakından baktığımızda ayrıntılı olarak şu biçimde anlatmak muhtemeldir. Fransa’da 1 Nisan günü Fransızlar arasında Nisan Balığı kavramı ile de öğrenilen bugün detaylı olarak şu biçimdedir: 1 Nisan haysiyeti ile başlayan balık avlama yasağından dolayı bazı şaka sever bireyler bugün yasağa karşın avlanmak isteyenleri aldatmak ve şaka yapmak ismine derelere nehirlere ya da göllere Nisan Balığı ismini verdikleri çiroz ringa balıkları atmaktadırlar ve bu geleneğe göre de bir ekip kişilerce de dünya genelinde şaka günü olarak dağılmış bu günün bu biçimde ortaya çıkmış olduğu düşünülmektedir.

Fransa’da ortaya çıkmış bu anane günümüzde değişik bir biçimde devam etmektedir. Her ne kadar balık avlama yasağı sonrası şaka yapmak isteyenler göllere, derelere ya da nehirlere çiroz ringa balığı atmıyorlarsa da, balık avlama yasağının başladığı bugünde balık biçiminde çikolatalar yenilerek, sevilen dostların arkalarına balık biçimindeki kağıtlar yapıştırılarak şaka yapılması ananeyi hali hazırda devam etmektedir.

1 Nisan Ananeyi ve 15. Asır Haçlı Ordusu Efsanesi

1 Nisan ananesinin ortaya çıkması ile alakalı bir öbür inanış ise Fransa hikayesinden çok daha eskilere katlanan Haçlı Seferleri efsanesidir. Bu efsaneye göre 15. asır sonlarına doğru Haçlı Ordusu İspanya’da bulunan ve Endülüs Müslümanlarının en son kalesi olan Gırnata Kalesi’ni abluka etmişlerdir. Bu abluka etme çok uzun süren bir abluka etme olmuştur ve kış ayları sebebi ile haçlı askerleri ümit ettikleri zaferi Müslümanlara karşı kısa sürede elde edememişlerdir. 

Haçlı ordusunun başındaki komutan bu vaziyetin bu biçimde galibiyete erişemeyeceğini kavradıktan sonra kendince bir çözüm yolu üretmiştir. Kaleyi abluka etmenin neredeyse imkansız olduğunun farkına varan emrin çözüm usulü şu biçimdedir: 31 Mart gecesi bir elinde Kur’an bir elinde İncil ile kalenin kapısına giden ordu komutanı “Şu iki kitap üzerine yemin ederim ki, teslim olursanız bu akşam size bir şey yapmayacağım” diyerek Müslümanları ikna etmeye çalışmıştır. 

Emrin bu söylediklerine inanan Müslümanlar ise canlarını kurtarabilmek için komutanla bir uyuşma yapmaya karar vermişlerdir. Yapılan görüşmenin sonucunda Müslümanlar teslim olmuş ve kaleyi haçlı askerlerinin komutanına teslim etmişlerdir. Ancak ertesi gün 1 Nisan günü bu komutan kale içerisinde bulunan tam Müslümanların öldürülmesi emri çıkarmıştır. Bu emre karşılık oradaki Müslümanlar karşı çıkarak “Sen bizi öldürmeyeceğine söz vermiştin ve biz bu koşulla kaleyi sana teslim etmiştik” deseler de haçlı askerlerinin komutanı “Benim sözüm size dün akşam içindi, bugün için size bir sözüm yoktur“ diyerek Müslümanlarla dalga geçmiş ve hepsini öldürmüştür. Bu öyküye katlanarak Hristiyanlar arasında 1 Nisan o günden beri Şike Günü olarak kutlanmaya başlanmıştır. Bu öyküye göre aslen suratlarca Müslümanın kırımının hakikatleştiği bu 1 Nisan günü günümüzde Müslüman ülkelerde bile bir şaka günü olarak kutlanmaktadır.

1 Nisan Gününün Şike Günü Olarak da Anılması

Her ne kadar anlatılan Haçlı Seferleri hikayesine göre 1 Nisan aslen Müslümanların kıyıma uğradığı gün olarak bilinse de bu mevzuda yapılan araştırmalar bunun böyle olamayacağını gözler önüne sunmaktadır. Öncelikle öyküde ismi geçen Endülüs’te bulunan son Müslüman kalesi olan Gırnata, 2 Ocak 1492 tarihinde işgal edilmiş ve teslim olmuştur ve öyküde geçtiği gibi 31 Mart tarihinde değil. Öbür bir argüman ise savaş sırasında söylenebilecek palavralara karşı hem İslam ulusunun hem de Hristiyan halklarının ihtiyatlı olması gerektiğidir. 

O yarıyıllarda savaşların kazanılabilmesi için bu cins palavraların söylenmesi varsayım edilebilecek gidişatlardan olacağı için Müslüman milletinin bu palavraya inanmayacağı da söylenmektedir. Bu açıklamalar ile beraber bakıldığında 1 Nisan ananesinin bu Haçlı Seferleri hikayesi ile bağdaşması pek reelci gibi durmamaktadır.

1 Nisan ananeyi ile alakalı öbür bir dedikodu ise Boston Üniversitesi’nde tarih profesörü olan Joseph Boskin tarafından ortaya atılmıştır. Ona göre bu şaka günü ananeyi Fransa’da İSDD’lerin sonunda ortaya çıkmış olan ve neredeyse 5 asırlık bir geçmişe sahip olan bir gelenektir.

Öbür bir taraftan Kansas Üniversitesinde hazırlanan Calendar of Diversity’de  başka bir deyişle Değişiklikler Takvimi, 1 Nisan Şakasını şu biçimde anlatmıştır:

“1582 senesinde Papa Xİİİ. Gregory zamanında süresiyle Roma İmparatoru Jül Sezar tarafından hazırlatılan Jülyen takviminden Papa’nın isminden gelen Gregoryen takvimine geçilmesi üzerine öncesinde 25 Mart – 1 Nisan tarihlerinde kutlanan yeni sene, 1 Ocak gününe alınmıştı. Bu yeni tertip etmeyi kabullenmeyenler veya buna alışamayanlar ise yeni seneyi eski usul kutlamaya devam edince etraflarına cümbüş malzemesi oldular ve eski yılbaşı olan 1 Nisan günü süresince muhtelif şakalara sahte parti davetiyeleri, kemik armağanlar vs. maruz kaldılar.

İşte, Fransızlar tarafından en öğrenilen isimleriyle ‘Poisson d’Avrıl’ Nisan Balığı, ‘April Fools’s Day’ Ablavutlar Günü gibi isimlerle anılan bu sevinçli günle alakalı muhtelif efsaneler ve natürel bir de olası reel ortaya çıkmıştır.”

Dünyada 1 Nisan Ananeyi

Günümüzde sadece Avrupa’da değil dünyanın neredeyse tam ülkelerinde bu anane kabul görmüş ve varlığını sürdürmüştür.  Hollanda, Belçika, Kanada, Amerika Birleşik Devletleri, İsviçre, Japonya da bu ülkeler arasındadır. 1 Nisan şaka günü ile alakalı ortada olan bir öbür açıklama da Pagan teorisi ile alakalıdır. Bu kurama göre Pagan kültüründe 1 Nisan tarihinde Fous Bayramı kutlanmaktadır. Bu bayramın Antik Roma’da da Hilarya ismi altında kutlandığı öğrenilmektedir. Bu bayram aynı biçimde Hindistan’da da 31 Mart tarihinde Holi ismi ile kutlanmaktadır. 1 Nisan saka gününün İskoçya’daki ismi ise Gowk ya da Cuckoo biçimindedir. Aynı biçimde İngiltere, bu günü April Fools’ Day Nisan Kaçıkları Günü biçiminde kutlamaktadır.

Ülkemizde 1 Nisan Günü

Yurdumuzda da öbür dünya ülkelerinde olduğu gibi 1 Nisan günü şaka yaparak geçirilmektedir. Bu vaziyet genellikle mekteplerde çocuklar ve gençler arasında yaygın olarak görülmektedir. Bu sebeple 1 Nisan günü ülkemizde de bireyler kendilerine şaka yapılabilme olasılığına karşı dikkatli davranmaktadırlar. Sevinçli bir gün biçiminde geçen 1 Nisan günü şaka sever şahısların yaratıcılıklarını konuşturdukları bir gün olarak varlığını devam ettirmektedir.